ज्येष्ठांनी पडणे टाळण्यासाठी उपाय शोधताना केवळ चांगल्या चपला घेऊन थांबू नका; घरातील वाट, प्रकाश, स्नानगृह आणि आरोग्याची तपासणी यांकडेही लक्ष द्या. रात्री पाणी प्यायला उठताना अंधारात पाय अडकणे किंवा ओल्या फरशीवर घसरणे यांसारखे धोके कमी करण्यासाठी घरात काही बदल करता येतात. [१]
आई-बाबांना सतत “सावकाश चालत जा” म्हणण्यापेक्षा त्यांना निर्धास्तपणे वावरता येईल अशी व्यवस्था करणे अधिक उपयोगाचे ठरेल. घराची मांडणी बदलताना त्यांचे मत जरूर विचारा. कोणत्या ठिकाणी आधार हवा, कोणती वस्तू सहज मिळत नाही, हे त्यांनाच चांगले सांगता येईल. पुढील तपासणी आपण कुटुंबासोबत करू शकतो.
ज्येष्ठ व्यक्ती पडण्यामागे कोणती कारणे असू शकतात?
वाढत्या वयासोबत स्नायू कमकुवत होणे, तोल सांभाळण्यात अडचण, दृष्टीची समस्या, काही आजार किंवा औषधांचे दुष्परिणाम यांमुळे पडण्याची शक्यता वाढू शकते. म्हणून प्रत्येक वेळी “पाय घसरला एवढेच” असे समजू नका. वारंवार चक्कर येणे, चालताना अस्थिर वाटणे किंवा आधी पडलेले असणे याबद्दल डॉक्टरांना सांगा. [२]
ज्येष्ठांनी पडणे टाळण्यासाठी उपाय: हे ७ बदल करा
१. चालण्याची वाट पूर्ण मोकळी ठेवा
खोलीतून स्वयंपाकघरात आणि पलंगापासून स्वच्छतागृहापर्यंत चालून पाहा. मध्ये चप्पल, खेळणी, वर्तमानपत्रांचे गठ्ठे किंवा विद्युततारा आहेत का? या वस्तू बाजूला करा. सैल पायपुसणी काढा किंवा घसरणार नाही अशा प्रकारे बसवा. गालिच्याच्या वाकलेल्या कडा आणि वाटेत आलेले फर्निचरही तपासा. फक्त पाहुणे येतील तेव्हाच नव्हे, तर रोज ही वाट मोकळी राहिली पाहिजे. [१]
२. रात्रीच्या वाटेवर पुरेसा प्रकाश ठेवा
पलंगाजवळ सहज हात पोहोचेल असा दिवा ठेवा. रात्री स्वच्छतागृहाकडे जाणाऱ्या मार्गावर मंद दिवा उपयोगी पडतो. जिन्याच्या वरच्या आणि खालच्या टोकाला प्रकाश व दिव्याचे बटण असावे. बंद पडलेला दिवा बदलण्याची जबाबदारी कुटुंबातील दुसऱ्या व्यक्तीने घ्यावी; ज्येष्ठांनी त्यासाठी खुर्चीवर चढू नये. [१]
३. स्नानगृहातील घसरण आणि आधाराची सोय तपासा
ज्येष्ठांसाठी घर सुरक्षित करताना स्नानगृह विसरू नका. पाणी साचत असेल तर ते पुसा आणि गळती दुरुस्त करा. अंघोळीच्या जागी न घसरणारी, स्थिर बसणारी चटई किंवा पट्ट्या लावा. गरजेनुसार स्वच्छतागृहाजवळ आणि अंघोळीच्या जागी शरीराला आधार देण्यासाठी खास मजबूत पकडदांडे तज्ज्ञाकडून बसवून घ्या. टॉवेल टांगण्याचा दांडा शरीराचा भार पेलण्यासाठी असतोच असे नाही. [१]
४. चपला आणि जिन्याची स्थिती पाहा
पायाला व्यवस्थित बसणाऱ्या, पायातून सहज न निसटणाऱ्या आणि चांगली पकड असलेल्या चपला किंवा बूट निवडा. जिन्यावर वस्तू ठेवू नका; तुटलेल्या किंवा सैल पायऱ्या दुरुस्त करा. शक्य असल्यास जिन्याच्या दोन्ही बाजूंना मजबूत कठडे असावेत. चालण्यासाठी काठी किंवा इतर आधाराची गरज वाटत असेल तर योग्य साधन आणि त्याचा वापर तज्ज्ञांकडून समजून घ्या. [२] [१]
५. नेहमीच्या वस्तू सहज पोहोचतील अशा ठेवा
रोज लागणारी भांडी, कपडे आणि इतर वस्तू फार उंच किंवा अगदी खाली ठेवू नका. शक्यतो कमरेच्या उंचीवर सोय करा. उंच कपाटातील वस्तू काढण्यासाठी खुर्चीवर चढण्याऐवजी मदत मागा. फोन जवळ बाळगणेही महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून अडचणीच्या वेळी कोणाला बोलावता येईल. [१] [२]
६. ताकद आणि तोलासाठी योग्य हालचाल करा
पडण्याच्या भीतीने हालचाल पूर्ण बंद करण्याऐवजी डॉक्टर किंवा फिजिओथेरपिस्टच्या मार्गदर्शनाने सुरक्षित हालचाली निवडा. पायांची ताकद आणि तोल सुधारणारे व्यायाम पडणे टाळण्याच्या योजनेचा भाग असतात. स्वतःहून अवघड तोलाचे प्रयोग करू नका. गुडघ्यांचा त्रास असल्यास गुडघेदुखीत काय करावे आणि काय टाळावे याविषयी वाचा; आपला व्यायाम मात्र वैयक्तिक तपासणीनुसार ठरवा. [३]
रोजच्या हालचालीसाठी प्रेरणा हवी असल्यास नियमित चालण्याचे आरोग्यासाठी फायदे हा लेख पाहा. मात्र चालणे आणि तोल-स्नायूंच्या ताकदीचा सराव हे एकच नाहीत; आपल्या क्षमतेनुसार दोन्हींची योजना करा. [२]
७. औषधे आणि दृष्टीची तपासणी करून घ्या
काही औषधांमुळे चक्कर किंवा गुंगी येऊ शकते. डॉक्टरांनी दिलेली, दुकानातून स्वतः घेतलेली औषधे आणि पूरक पदार्थ यांची यादी तपासणीला न्या. औषध स्वतः बंद करू नका किंवा मात्रा बदलू नका. डोळ्यांची नियमित तपासणी करा; चष्म्यात बदल आवश्यक असल्यास नेत्रतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या. धूसर दिसणे किंवा नवीन अस्थिरपणा दुर्लक्षित करू नका. [३]
पडल्यावर कधी तातडीने मदत घ्यावी?
डोक्याला, मानेला, पाठीला किंवा खुब्याला दुखापतीची शक्यता असेल, किंवा व्यक्तीला उठता येत नसेल, तर तातडीची वैद्यकीय मदत बोलवा. जबरदस्तीने उभे करू नका किंवा स्वतः उचलण्याचा प्रयत्न करू नका. व्यक्तीला शक्य तितके आरामात आणि उबदार ठेवा. वेदना किंवा अस्वस्थता असल्यासही वैद्यकीय सल्ला घ्या. मोठी जखम दिसली नाही तरी पडल्याची घटना डॉक्टरांना सांगणे आवश्यक आहे. [२]
आजच घराची छोटी तपासणी करा
वहीत तीन रकाने करा: लगेच करता येणारे बदल, दुरुस्तीची कामे आणि डॉक्टरांना विचारायचे प्रश्न. आज वाट मोकळी करणे व दिवा तपासणे करा. पकडदांडे, पायऱ्या किंवा चष्म्याची तपासणी यांसाठी कोण पुढाकार घेणार हे ठरवा. आठवड्यानंतर उरलेल्या कामांचा आढावा घ्या.
उदाहरणार्थ, रात्रीच्या वाटेत पायपुसणी अडत असेल तर आधी ती समस्या सोडवा. महागडी खरेदी करण्याआधी घरातील साध्या अडचणींची यादी उपयोगी पडेल. “आम्ही सगळे ठरवले आहे” असे सांगण्याऐवजी “तुम्हाला कुठे अडचण होते?” असे विचारा. बदल केल्यानंतर तो त्यांना खरोखर सोयीचा वाटतो का, हेही पाहा.
ज्येष्ठांची सुरक्षितता म्हणजे त्यांना प्रत्येक कामापासून रोखणे नव्हे. त्यांच्या आवडी, सवयी आणि स्वावलंबन जपत सोयी निर्माण करूया. आपल्या घरात सर्वप्रथम कोणता बदल कराल? अनुभव प्रतिक्रियांमध्ये नक्की सांगा.
ही माहिती सर्वसाधारण जनजागृतीसाठी आहे; ती वैयक्तिक वैद्यकीय तपासणी किंवा उपचारांचा पर्याय नाही.
या आणि अशा वैविध्यपूर्ण लेखांचे अपडेट्स मिळविण्यासाठी आमचे फेसबुक पेज मनाचेTalks ला नक्की लाईक करा. आणि लेखांचे अपडेट्स व्हाट्स ऍप वर मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करा / Instagram वर मनाचेTalks ला फॉलो करण्यासाठी येथे क्लिक करा / टेलिग्रामवर संवाद साधण्यासाठी येथे क्लिक करा
सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.
माहिती उपयुक्त वाटल्यास वरती उजव्या कोपऱ्यात दिलेले बटन दाबून हा लेख व्हॉट्सऍप वर आपल्या मित्र मैत्रीणींना पाठवा.