मुलांची सर्जनशीलता कशी वाढवावी? कंटाळा येऊ द्या आणि करा हे ५ सोपे उपाय

मुलांची सर्जनशीलता कशी वाढवावी, असा प्रश्न पडला असेल तर याचं सोपं उत्तर आहे: मुलांना कंटाळा येऊ द्या, त्यांना लगेच तयार उत्तरं देऊ नका आणि सुरक्षित चुका करण्याची मोकळीक द्या. मुलांचं प्रत्येक मिनिट क्लासेस, मोबाईल किंवा पालकांच्या सूचनांनी भरलेलं नसेल, तेव्हाच त्यांचं स्वतःचं डोकं चालू लागतं.

असे आणखी व्हिडिओ पाहण्यासाठी मनाचेTalks YouTube चॅनेल ला नक्की सबस्क्राईब करा.

“आई, मला कंटाळा आलाय!” हे वाक्य ऐकलं की आपल्यापैकी बहुतेक पालकांची धडपड सुरू होते — टीव्ही लावा, मोबाईल द्या, काहीतरी खेळ सुचवा. पण तुम्हाला आठवतंय का, आपल्या लहानपणी कंटाळ्यातूनच आपण भातुकली मांडली, पत्त्यांचे बंगले बांधले किंवा गच्चीवर नवे खेळ शोधले? चला, पाहूया घरच्या घरी करता येतील असे पाच उपाय.

१. कंटाळ्याला शत्रू समजू नका

मुलांना कंटाळा येऊ द्या, कारण रिकाम्या वेळातच कल्पनाशक्ती कामाला लागते. रविवारी दुपारी मूल “काय करू?” म्हणत फिरत असेल, तर लगेच उपाय देऊ नका. “ठीक आहे, काहीतरी सुचेल तुला” एवढंच म्हणा. थोड्या वेळाने तेच मूल जुन्या खोक्यांचा किल्ला, चादरीचा तंबू किंवा स्वतःचा नवा खेळ घेऊन येईल. सुरुवातीला १०-१५ मिनिटं चिडचिड होईल; ती सहन करा, हा प्रक्रियेचा भाग आहे.

२. तयार उत्तर देण्याऐवजी प्रश्न विचारा

मूल “आभाळ निळं का दिसतं?” असं विचारतं, तेव्हा लगेच माहिती सांगण्याची सवय बदला. त्याऐवजी विचारा: “तुला काय वाटतं? आणखी काय कारण असू शकेल?” मुलाचं उत्तर चुकीचं असलं तरी हरकत नाही. त्याने विचार केला, अंदाज बांधला, हेच महत्त्वाचं. अशा संवादामुळे मुलांमध्ये जिज्ञासा वाढते. यासाठी मुलांमध्ये जिज्ञासा कशी जोपासावी हा लेखही उपयोगी ठरेल.

३. आठवड्यातून एकदा “प्रश्न दिवस” ठेवा

रविवारी रात्रीच्या जेवणानंतर घरातील प्रत्येकाने एक “का?” प्रश्न विचारायचा — आपल्याला स्वप्नं का पडतात? पक्षी का उडू शकतात? पाऊस कुठून येतो? सगळ्यांनी आधी आपापले अंदाज सांगायचे आणि मग मिळून उत्तर शोधायचं. आजी-आजोबा असतील तर त्यांच्याही गोष्टी ऐकायला मिळतात. या एका सवयीने घरात प्रश्न विचारणं ही लाजेची नाही, तर आनंदाची गोष्ट बनते.

४. “मला माहीत नाही, चल शोधूया” म्हणायला शिका

पालकांना सगळं यायलाच हवं, असं काही नाही. तुम्हाला उत्तर माहीत नसेल, तर प्रामाणिकपणे सांगा आणि मुलासोबत पुस्तकात, मोठ्यांना विचारून किंवा योग्य स्रोतांमधून शोधा. मुलाला यातून दोन गोष्टी कळतात: न येणं हे वाईट नाही, आणि शोधण्याची प्रक्रिया उत्तरापेक्षाही मजेदार असते. मुलांना शिकवण्याच्या वेगवेगळ्या पद्धतींबद्दल वाचायचं असेल तर मुलांना शिकवण्याच्या पद्धती कशा बदलाव्यात हा लेख पाहा.

५. सुरक्षित चुका करू द्या

मुलाने स्वतः दूध ओतताना थोडं सांडलं, किंवा ब्लॉक्सचा मनोरा कोसळला, तर “मी सांगितलं होतं ना!” ऐवजी म्हणा, “अरे वा, आता पुढच्या वेळी काय वेगळं करशील?” चुकांमधूनच मूल स्वतःचे उपाय शोधायला शिकतं. अर्थात, जिथे इजा होऊ शकते — गॅस, विजेची उपकरणं, तीक्ष्ण वस्तू — तिथे तुमची देखरेख हवीच. पण बाकी छोट्या चुकांना मोकळीक द्या. मुलं केवळ अभ्यास करत नाहीत म्हणून काळजी वाटत असेल, तर मुलं अभ्यास करत नसतील तर बुद्धिमत्ता कशी वाढवावी हेही नक्की वाचा.

पालक म्हणून या चुका टाळा

सर्जनशीलता वाढवताना काही गोष्टी नकळत आडव्या येतात. त्या ओळखल्या तर अर्धं काम सोपं होतं.

  • प्रत्येक क्षण भरून टाकणं: शाळा, क्लासेस, होमवर्क आणि मग मोबाईल — मुलाला स्वतःसाठी वेळच मिळत नाही. आठवड्यात काही तास तरी “काहीच ठरवलेलं नाही” असे ठेवा.
  • सतत तुलना करणं: “शेजारचा पिंटू बघ किती छान चित्र काढतो” असं म्हटल्यावर मूल प्रयोग करणंच सोडून देतं.
  • स्वतः काम करून टाकणं: प्रोजेक्ट मुलाचा असेल तर तो मुलानेच करावा. आपण फक्त “तुला आणखी काय करता येईल?” असं विचारावं.
  • प्रयत्नाचं कौतुक न करणं: निकालाऐवजी प्रयत्नाला दाद द्या. “तू किती वेगळा विचार केलास!” हे वाक्य मुलाला पुढचा प्रयोग करायला बळ देतं.

घरगुती उदाहरण: पावसाळ्यातली दुपार

समजा, पावसामुळे बाहेर खेळायला जाता येत नाहीये आणि सात वर्षांची सई कंटाळून बसलीय. आई म्हणते, “बघ, घरात काय काय आहे; तुला हवं ते वापर.” थोड्या वेळाने सई जुन्या पेट्या, रंगीत कागद आणि दोरा घेऊन “बाहुल्यांचं गाव” तयार करते. त्यासाठी तिने नकाशा काढला, घरांना नावं दिली आणि आईला “गावचा पोस्टमन” बनवलं. आईने एकही तयार कल्पना दिली नाही, फक्त सामान वापरायला परवानगी दिली. कंटाळा, मोकळीक आणि विश्वास — एवढ्या तीन गोष्टींनी ही दुपार मुलीसाठी शिकण्याची आणि आनंदाची झाली.

लक्षात ठेवा, प्रत्येक मूल वेगळं असतं. काही मुलं पटकन रमतात, तर काहींना सुरुवातीला वेळ लागतो. स्वतःच्या मुलाच्या गतीचा आदर करा आणि छोट्या बदलांचंही कौतुक करा. काही आठवड्यांतच तुम्हाला मुलाच्या प्रश्नांत, खेळांत आणि आत्मविश्वासात फरक जाणवेल.

आजपासून काय कराल?

सगळे बदल एकदम करायची गरज नाही. या आठवड्यात फक्त एक गोष्ट करून पाहा: मूल “कंटाळा आला” म्हणाल्यावर लगेच उपाय सांगण्याऐवजी १५ मिनिटं थांबा. आणि येत्या रविवारी घरात पहिला “प्रश्न दिवस” साजरा करा. मुलांची सर्जनशीलता कशी वाढवावी याचं उत्तर महागड्या खेळण्यांत नाही, तर तुमच्या संयमात, प्रश्नांत आणि विश्वासात आहे.

तुमच्या घरी कंटाळ्यातून मुलांनी कोणता भन्नाट खेळ शोधला? खाली कमेंटमध्ये नक्की सांगा!


या आणि अशा वैविध्यपूर्ण लेखांचे अपडेट्स मिळविण्यासाठी आमचे फेसबुक पेज मनाचेTalks ला नक्की लाईक करा. आणि लेखांचे अपडेट्स व्हाट्स ऍप वर मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करा / Instagram वर मनाचेTalks ला फॉलो करण्यासाठी येथे क्लिक करा / टेलिग्रामवर संवाद साधण्यासाठी येथे क्लिक करा

सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.

माहिती उपयुक्त वाटल्यास वरती उजव्या कोपऱ्यात दिलेले बटन दाबून हा लेख व्हॉट्सऍप वर आपल्या मित्र मैत्रीणींना पाठवा.

Leave a Comment