प्रत्येक मूल वेगळं असतं. एखाद्याला गोष्ट ऐकून पटकन समजते, तर दुसरं चित्र पाहिल्याशिवाय शिकत नाही. मग सगळ्यांना एकाच पद्धतीने शिकवल्यास काय होतं? मूल कंटाळतं, अभ्यासाची भीती बसते आणि पालकांचीही चिडचिड वाढते. म्हणूनच मुलांना शिकवण्याच्या पद्धती मुलाच्या हुशारीनुसार आणि शिकण्याच्या शैलीनुसार बदलणं आज खूप गरजेचं झालं आहे. या लेखात अशाच ७ सोप्या आणि व्यवहारी टिप्स पाहूया.
आमच्या मनाचेTalks चॅनेलवरील “मुलांची हुशारी पाहता शिकवण्याची पद्धतही बदलावी लागेल | पालकांसाठी 5 Practical Tips” हा व्हिडिओ लाखो पालकांनी पाहिला आहे. त्यातील मुद्द्यांना इथे अधिक विस्ताराने मांडत आहोत. आधी हा व्हिडिओ पाहा:
मुलांना शिकवण्याच्या पद्धती बदलणं का गरजेचं आहे?
बुद्धिमत्ता फक्त गुणांमध्ये मोजता येत नाही. काही मुलं भाषेत हुशार असतात, काही गणितात, काही चित्रकला, संगीत किंवा खेळात. जेव्हा आपण मुलाच्या नैसर्गिक कलानुसार शिकवतो, तेव्हा तो शिकण्याचा आनंद घेतो आणि त्याचा आत्मविश्वास वाढतो. चला तर पाहूया त्यासाठी काय करायचं.
मुलांना शिकवण्याच्या ७ उपयुक्त टिप्स
१. आधी मुलाचं निरीक्षण करा
आठवडाभर फक्त पाहा: मूल कोणत्या गोष्टीत रमतं? प्रश्न कोणते विचारतं? खेळताना काय करतं? या निरीक्षणातून त्याची आवड आणि शिकण्याची शैली समजते. आवड कळल्याशिवाय पद्धत ठरवणं म्हणजे अंधारात बाण मारणं. निरीक्षणाच्या नोंदी एका वहीत लिहून ठेवल्यास काही आठवड्यांत स्पष्ट चित्र दिसू लागतं.
२. शिकण्याची शैली ओळखा
प्रत्येक मुलाला समजून घेण्याची स्वतःची वाट असते. काही मुलं दृश्य शैलीची (चित्र, तक्ते पाहून शिकणारी), काही श्रवण शैलीची (ऐकून, बोलून शिकणारी) आणि काही कृतीतून शिकणारी असतात. दृश्य शैलीच्या मुलाला रंगीत नकाशे द्या, श्रवण शैलीच्या मुलाशी चर्चा करा आणि कृतीतून शिकणाऱ्याला प्रयोग करू द्या.
३. तुलना पूर्णपणे टाळा
“शेजारचा आर्यन बघ किती हुशार आहे” हे वाक्य मुलाच्या मनावर खोल ओरखडा ओढतं. प्रत्येकाची गती वेगळी असते. मुलाची तुलना त्याच्याच मागील प्रगतीशी करा. नातं कसं जपावं याबद्दल मुलांना आई-बाबांचा धाक असणं खरंच आवश्यक आहे का? हा लेख नक्की वाचा.
४. शिकवणं खेळ आणि गोष्टींमधून करा
पाढे गाण्यातून, इतिहास गोष्टींतून आणि विज्ञान स्वयंपाकघरातील प्रयोगांतून शिकवता येतं. खेळातून शिकलेली गोष्ट मुलं दीर्घकाळ लक्षात ठेवतात. दिवसातून फक्त १५ मिनिटं अशी “खेळ-शाळा” घेऊन पाहा. उदाहरणार्थ, बाजारात गेल्यावर मुलाला बेरीज-वजाबाकी करायला सांगा किंवा घरातील वस्तूंची नावं इंग्रजीतून विचारा.
५. लहान ध्येयं ठेवा आणि कौतुक करा
मोठं ध्येय मुलाला दडपून टाकतं. त्याऐवजी आजचं छोटं ध्येय ठरवा, उदा. “आज तीन शब्द नवीन शिकूया.” ते पूर्ण झाल्यावर निकालाऐवजी प्रयत्नांचं कौतुक करा. “तू खूप मेहनत घेतलीस” हे वाक्य “तू हुशार आहेस” पेक्षा जास्त परिणामकारक ठरतं.
६. प्रश्न विचारायला प्रोत्साहन द्या
जिज्ञासा हे शिकण्याचं इंजिन आहे. मुलाच्या प्रश्नावर “गप्प बस” म्हणण्याऐवजी “तुला काय वाटतं?” असं विचारा. मुलांचं मनोविश्व समजून घेण्यासाठी मुलांचं मनोविश्व उलगडणाऱ्या या पुस्तकाबद्दलचा लेख उपयोगी ठरेल.
७. शिक्षक आणि घर यांच्यात संवाद ठेवा
शाळेतील शिक्षकांशी नियमित बोला. शाळेत मूल कसं वागतं, कुठे अडतं हे समजल्यास घरी त्याच दिशेने मदत करता येते. मुलाशी संवाद साधताना कोणती वाक्यं टाळावीत हे या लेखात सविस्तर दिलं आहे.
लहान वयात मेंदूचा विकास आणि शिकवणं
पहिल्या काही वर्षांत मेंदू सर्वात वेगाने विकसित होतो. या काळात बोलणं, गाणी, स्पर्श आणि खेळ यांतून मुलाच्या मेंदूला चालना मिळते. आमच्या “बाळाला हुशार कसं बनवायचं? | Baby Brain Development in Marathi” या व्हिडिओमध्ये हे सोप्या भाषेत सांगितलं आहे:
बाळाशी रोज बोला, त्याच्यासोबत वाचा आणि त्याला सुरक्षित वातावरणात एक्सप्लोर करू द्या. बॉण्डिंग वाढवण्यासाठी ९ पॅरेंटिंग टिप्स देखील पाहा.
पालकांकडून होणाऱ्या सामान्य चुका
अनेकदा आपण नकळत काही चुका करतो. सतत गुणांवरच बोलणं, मुलाला इतर मुलांच्या शर्यतीत ढकलणं, चुकल्यावर ओरडणं किंवा आपली अधुरी स्वप्नं मुलावर लादणं या त्यापैकी काही चुका आहेत. मूल चुकलं तर त्याला “काय शिकलास?” असं विचारा, “का चुकलास?” असं नाही. चूक ही शिकण्याची संधी आहे, हे मुलाला पटलं की तो नवीन गोष्टी करून पाहण्यास घाबरत नाही.
दररोज किमान अर्धा तास मोबाइलशिवाय मुलासोबत घालवा. त्या वेळात त्याच्या शाळेतल्या गमतीजमती ऐका. असा संवाद मुलाला सुरक्षित वाटायला लावतो, आणि सुरक्षित वाटणारं मूल जास्त चांगलं शिकतं. प्रत्येक मुलाला स्वतःचा वेळ लागतो; संयम ठेवा, कारण आजचं हळू शिकणारं मूल उद्या वेगळ्या क्षेत्रात चमकू शकतं.
अभ्यासाची जागाही महत्त्वाची आहे. शांत, उजेड असलेली आणि गोंधळ नसलेली जागा मुलाला एकाग्र होण्यास मदत करते. अभ्यासाची ठरावीक वेळ ठेवा, पण मूल थकलं असेल तेव्हा छोटा ब्रेक द्यायला विसरू नका. पाणी पिणं, थोडं चालणं किंवा दीर्घ श्वास घेणं यामुळे मन ताजं होतं. शिकवताना स्वतः शांत राहणं हीच सर्वात मोठी शिकवण ठरते, कारण मुलं आपण जे सांगतो त्यापेक्षा जे करतो ते जास्त पाहतात.
शेवटी एवढंच लक्षात ठेवा
मुलाला बदलण्यापेक्षा आपली शिकवण्याची पद्धत बदलणं सोपं आणि जास्त फलदायी असतं. मुलाचं निरीक्षण करा, त्याची शैली ओळखा, तुलना टाळा आणि प्रयत्नांचं कौतुक करा. या ७ पावलांनी तुमचं मूल अभ्यासाकडे ओझं म्हणून नाही, तर आनंद म्हणून पाहू लागेल. तुम्ही कोणती पद्धत वापरून पाहिलीत? कमेंटमध्ये नक्की सांगा आणि हा लेख इतर पालकांपर्यंत पोहोचवा.
या आणि अशा वैविध्यपूर्ण लेखांचे अपडेट्स मिळविण्यासाठी आमचे फेसबुक पेज मनाचेTalks ला नक्की लाईक करा. आणि लेखांचे अपडेट्स व्हाट्स ऍप वर मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करा / Instagram वर मनाचेTalks ला फॉलो करण्यासाठी येथे क्लिक करा / टेलिग्रामवर संवाद साधण्यासाठी येथे क्लिक करा
सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.
माहिती उपयुक्त वाटल्यास वरती उजव्या कोपऱ्यात दिलेले बटन दाबून हा लेख व्हॉट्सऍप वर आपल्या मित्र मैत्रीणींना पाठवा.