परिपूर्णतेचा अट्टहास कसा सोडावा, हा प्रश्न कधी एखादा साधा संदेश लिहितानाही पडतो. चार ओळी लिहायच्या; पण शब्द पुन्हा पुन्हा बदलण्यात अर्धा तास जातो. घर आवरलेले असते, तरी एक विस्कटलेली उशी खटकते. काम पूर्ण होते, पण मन म्हणते, “अजून चांगले करता आले असते!”
चांगले काम करण्याची इच्छा चुकीची नाही. मात्र चुका करण्याची भीती इतकी वाढते की सुरुवातच होत नाही किंवा स्वतःला विश्रांतीची परवानगी देता येत नाही, तेव्हा थोडे थांबून आपल्या अपेक्षा तपासणे उपयोगी ठरते. पुढील सवयी हा स्वतःला बदलण्याचा आणखी एक कठोर कार्यक्रम नाही; आपल्या दिवसात थोडी मोकळीक आणण्याचा प्रयत्न आहे.
चांगल्या कामाची ओढ आणि अट्टहास यांत फरक काय?
“मी तयारी करेन आणि मिळालेल्या अभिप्रायातून शिकेन,” ही लवचिक अपेक्षा आहे. “एकही चूक झाली तर मी अकार्यक्षम ठरेन,” हा कठोर नियम आहे. वारंवार तपासणे, दुसऱ्याचे काम पुन्हा करणे किंवा अपयशाच्या भीतीने काम टाळणे अशा वर्तनातून पूर्णतावाद टिकून राहू शकतो, असे पश्चिम ऑस्ट्रेलियाच्या क्लिनिकल हस्तक्षेप केंद्राच्या मार्गदर्शिकेत स्पष्ट केले आहे. [१]
स्वतःकडून जास्त अपेक्षा आहेत का, हे पाहताना एक प्रश्न विचारा: “या अपेक्षेमुळे माझे काम पुढे जातेय की मी त्याच जागी अडकतोय?”
परिपूर्णतेचा अट्टहास कसा सोडावा: ७ उपयोगी सवयी
१. काम सुरू करण्यापूर्वी ‘पूर्ण’ म्हणजे काय ते ठरवा
अहवालासाठी आवश्यक माहिती, स्पष्ट निष्कर्ष आणि योग्य आकडे एवढे निकष आधी लिहा. प्रत्येक वेळी अक्षरांची मांडणी बदलणे गरजेचे आहे का, ते वेगळे तपासा. घरच्या पाहुणचारात स्वच्छता आणि पुरेसे जेवण महत्त्वाचे; प्रत्येक पदार्थाला सजावटीचा थाट आवश्यक नाही. आवश्यक गोष्ट आणि केवळ आवडती गोष्ट यांत फरक केल्यावर थांबण्याची जागा दिसते.
२. मोठ्या कामाची छोटी सुरुवात करा
“आज संपूर्ण सादरीकरण उत्कृष्ट बनवायचे,” याऐवजी “आता दहा मिनिटांत मुद्द्यांची साधी यादी करायची,” असे ठरवा. सुरुवातीच्या मसुद्याला अंतिम कामासारखे गुण देऊ नका. काम पुढे ढकलण्याची सवय जाणवत असेल तर अवघड उद्दिष्टाचे छोटे, झेपणारे टप्पे करा. सोप्या पायरीपासून सुरुवात करून पुढे जाण्याची पद्धत मार्गदर्शिकेतही सुचवली आहे. [१]
३. कमी जोखमीच्या कामात तपासणीला मर्यादा ठेवा
मित्राला पाठवायचा साधा संदेश अनेकदा वाचत असाल, तर तपासण्यांची संख्या हळूहळू कमी करून पाहा. आधी लिहा, “मला कोणती चूक होण्याची भीती वाटते?” पाठवल्यावर प्रत्यक्ष काय झाले, ते नोंदवा. हा प्रयोग दैनंदिन, कमी जोखमीच्या गोष्टींसाठीच आहे. औषधांचे डोस, आर्थिक व्यवहार, वाहन चालवणे किंवा कामातील सुरक्षा तपासण्या कमी करू नका.
४. ‘केलेच पाहिजे’चे लवचिक वाक्यात रूपांतर करा
“घर कायम निर्दोष दिसलेच पाहिजे,” याऐवजी “घर वापरण्यायोग्य, स्वच्छ आणि सुरक्षित ठेवेन; प्रत्येक वेळी ते छायाचित्रासारखे दिसणार नाही,” असे म्हणा. नियम अधिक वास्तववादी आणि परिस्थितीनुसार बदलता येण्यासारखे करणे हे पूर्णतावादावर काम करण्याचे एक अंग आहे. [२] आपल्या वहीत आजचा एक कठोर नियम आणि त्याचा सौम्य पर्याय लिहून पाहा.
५. मदत स्वीकारा; दुसऱ्याची पद्धत वेगळी असू द्या
घरात कपड्यांच्या घड्या घालण्याचे काम वाटून दिल्यावर त्या पुन्हा स्वतःच्या पद्धतीने करू नका. अपेक्षित परिणाम समजावून सांगा; प्रत्येक हालचाल नियंत्रित करणे टाळा. कार्यालयातही कामाची मुदत आणि आवश्यक दर्जा स्पष्ट करा. सर्व जबाबदाऱ्या स्वतःकडे घेत असाल, तर नम्रपणे नकार देण्यासाठी उपयोगी वाक्ये मदतीला येऊ शकतात. दुसऱ्यावर काम सोपवताना चर्चा करा, दोषारोप नको.
६. विश्रांतीला अपूर्ण कामाची शिक्षा बनवू नका
“सगळे संपल्यावरच चहा शांतपणे घेईन,” हा नियम रोजची विश्रांती पुढे ढकलत असेल, तर मधली विश्रांती आधीच ठरवा. थोडा विराम घेतला म्हणजे आपण आळशी झालो, असे नाही. कामासाठी वेळेची चौकट आणि विश्रांतीला जागा देण्याचा विचार मार्गदर्शिकेत मांडला आहे. [२] आपल्या दिनक्रमासाठी वेळेचे नियोजन करण्याच्या सोप्या सवयी पाहा.
७. चूक झाली तर स्वतःला दोष देण्याऐवजी पुढची कृती लिहा
“माझ्याकडून काहीच नीट होत नाही,” असे म्हणण्याऐवजी “या भागात चूक झाली; आता ती दुरुस्त करण्यासाठी काय करणार?” हा प्रश्न विचारा. मित्राकडून अशीच चूक झाली असती, तर आपण त्याला कसे समजावले असते? स्वतःशीही तसाच आदराने संवाद साधा. इतरांचे दिसणारे यश आपली मोजपट्टी बनत असेल, तर इतरांशी तुलना कमी करण्याच्या सवयी वाचून पाहा.
आजपासून छोटा सराव कसा कराल?
पुढच्या सात दिवसांसाठी वरची फक्त एक सवय निवडा. उदाहरणार्थ, साध्या संदेशातील अनावश्यक फेरफार कमी करणे. रोज दोन ओळी लिहा: “माझी भीती काय होती?” आणि “प्रत्यक्षात काय झाले?” एखादा दिवस जमला नाही तर सगळा सराव रद्द करू नका. पुढच्या प्रसंगात पुन्हा प्रयत्न करा; या नोंदीही सुंदर किंवा निर्दोष असण्याची गरज नाही.
उदाहरणार्थ, वाढदिवसाच्या शुभेच्छांचा संदेश पाठवताना योग्य भावना पोहोचणे हा निकष ठेवा. तो अधिक सुंदर करण्यासाठी अनेक पर्याय शोधत बसण्याऐवजी आपल्या शब्दांत साधा संदेश लिहा. नंतर समोरच्याच्या प्रतिसादाची वाट पाहताना पुन्हा पुन्हा संदेश उघडण्याची गरज वाटली, तर ती नोंदवा. दुसऱ्या दिवशी हाच प्रयोग सहज जमेल असे नाही; त्यासाठी स्वतःला नापास ठरवू नका. आठवड्याच्या शेवटी किती चुका टाळल्या यापेक्षा, किती वेळ वाचला आणि कोणते काम पुढे गेले, हे पाहा.
तज्ज्ञांची मदत कधी घ्यावी?
सततची स्वतःवरची टीका, तपासण्याची गरज किंवा चुका करण्याची भीती यामुळे काम, नाती किंवा दैनंदिन आयुष्य बिघडत असेल, तर पात्र मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या. हा लेख सामान्य स्व-मदतीसाठी आहे; निदान किंवा उपचारांचा पर्याय नाही.
आज एखादे कमी जोखमीचे काम आवश्यक निकषांपर्यंत पूर्ण करा आणि ते तिथेच थांबवून पाहा. सुधारणा करण्यासाठी उद्याही जागा आहे. आपल्याला कोणत्या कामात परिपूर्णतेचा अट्टहास जास्त जाणवतो? आपला अनुभव प्रतिक्रियेत नक्की सांगा.
या आणि अशा वैविध्यपूर्ण लेखांचे अपडेट्स मिळविण्यासाठी आमचे फेसबुक पेज मनाचेTalks ला नक्की लाईक करा. आणि लेखांचे अपडेट्स व्हाट्स ऍप वर मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करा / Instagram वर मनाचेTalks ला फॉलो करण्यासाठी येथे क्लिक करा / टेलिग्रामवर संवाद साधण्यासाठी येथे क्लिक करा
सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.
माहिती उपयुक्त वाटल्यास वरती उजव्या कोपऱ्यात दिलेले बटन दाबून हा लेख व्हॉट्सऍप वर आपल्या मित्र मैत्रीणींना पाठवा.