इतरांशी तुलना करणे कसे थांबवावे, हा प्रश्न एखाद्या साध्या प्रसंगानंतरही मनात येऊ शकतो. मैत्रिणीची बढती झाली, भावाने घर घेतले किंवा समाजमाध्यमांवर कोणाचा सहलीचा फोटो दिसला, की आपल्या आयुष्याचा हिशेब सुरू होतो. त्यांचा आनंद पाहून आनंद वाटतो; तरीही मनात कुठेतरी, “माझेच का मागे पडते आहे?” असा प्रश्न उभा राहतो.
असा विचार आला म्हणून स्वतःला दोष देऊ नका. प्रत्येक तुलना बंद करण्यापेक्षा, ती लक्षात आल्यावर स्वतःकडे कसे पाहायचे हे शिकूया. पुढील सवयी हा करून पाहण्याचा सराव आहे; एका रात्रीत विचार बदलण्याची हमी नाही.
तुलनेत आपण नेमके काय विसरतो?
फोटोमध्ये नव्या घराची चावी दिसते; पण त्या कुटुंबाचे उत्पन्न, मदत, कर्ज किंवा मागची वर्षे आपल्याला माहीत नसतात. तरी आपण त्या एका क्षणाशी आपल्या संपूर्ण आयुष्याची तुलना करतो. समाजमाध्यमांवर दिसणारी निवडक प्रतिमा म्हणजे त्या व्यक्तीचे पूर्ण वास्तव नसते, याची जाणीव ठेवण्याचा सल्ला जेईडी फाउंडेशनच्या मार्गदर्शनातही दिला आहे. [१]
दुसऱ्यांकडून शिकणे आणि स्वतःची किंमत कमी ठरवणे यात फरक आहे. “तिने अभ्यासाचे नियोजन कसे केले?” हा उपयोगी प्रश्न; “तिला जमले म्हणजे मी निरुपयोगी” हा स्वतःवर लावलेला शिक्का. आपले ध्येय पहिल्या प्रकारच्या प्रश्नाकडे वळण्याचे आहे.
इतरांशी तुलना करणे कसे थांबवावे? या ७ सवयी करून पाहा
१. तुलना सुरू करणारा प्रसंग पकडा
दिवसभर विचार थांबवण्याचा हट्ट नको. अस्वस्थता जाणवली की तीन गोष्टी लिहा: काय पाहिले, मनात काय आले आणि काय वाटले. उदाहरणार्थ, “सहकाऱ्याची बढती पाहिली; मी मागे पडलो असे वाटले; निराशा आली.” अशी नोंद केल्यावर विशिष्ट प्रसंग आणि संपूर्ण व्यक्तिमत्त्व यांची गल्लत कुठे होते ते तपासता येईल. लगेच स्वतःबद्दल निकाल देण्याऐवजी थोडा वेळ थांबा.
२. माहिती आणि अंदाज वेगळे लिहा
“तिचा पगार वाढला” ही माहिती असू शकते; “तिचे सगळे आयुष्य सुखी आहे” हा आपला अंदाज. कागदावर दोन रकाने करा आणि दोन्ही वेगळे लिहा. नकारात्मक समजुतींना तपासण्यासाठी त्यांच्याविरुद्धचे ठोस पुरावे शोधण्याची पद्धत ब्रिटनची राष्ट्रीय आरोग्य सेवा सुचवते. [२] आपल्या अलीकडच्या प्रयत्नाची एक खरी नोंद जोडा. खोटी स्तुती नको; वास्तव पुरेसे आहे.
३. आपल्यासाठी यशाची व्याख्या ठरवा
सध्या आपल्याला नेमके काय महत्त्वाचे आहे: कुटुंबासोबत वेळ, नवे कौशल्य, नियमित बचत की तब्येतीची काळजी? एका ध्येयासाठी आठवड्यात करता येईल अशी कृती ठरवा. “सर्वांपेक्षा पुढे जायचे” याऐवजी “या आठवड्यात अभ्यासाला तीन वेळा अर्धा तास द्यायचा” असे लिहा. परिणाम पूर्णपणे आपल्या हातात नसला, तरी प्रयत्नाची दिशा ठरवता येते. पूरक वाचनासाठी आत्मविश्वास वाढवण्याचे उपाय पाहा.
४. समाजमाध्यमांवरील अनुभव बदला
कोणते खाते पाहिल्यावर सतत कमीपणा वाटतो, हे निरीक्षण करा. ते काही काळ न दिसण्याची सुविधा वापरा; अनावश्यक सूचना बंद करा. फोन पाहण्यासाठी आपल्या दिनक्रमाला सोयीच्या वेळा ठरवून प्रयोग करा. त्रास देणाऱ्या आशयापासून अंतर घेणे आणि गरजेनुसार विराम घेणे हे जेईडीच्या मार्गदर्शनातील पर्याय आहेत. [१] सर्वांसाठी एकच वेळमर्यादा योग्य असेल असे समजू नका. बदलानंतर कसे वाटते, ते पाहा.
५. मत्सरातून शिकण्याजोगा प्रश्न शोधा
एखाद्याचे यश पाहून मत्सर वाटला, तर लगेच त्याला वाईट स्वभावाचे प्रमाण मानू नका. “त्याच्याकडची कोणती गोष्ट मला हवी आहे?” असे विचारा. कौशल्य हवे असल्यास शिकण्याचा पर्याय शोधा; कौतुक हवे असल्यास आपल्या कामाबद्दल अभिप्राय मागा. शक्य असेल तर त्या व्यक्तीला तयारीबद्दल विचारा. त्याचे संपूर्ण आयुष्य नक्कल करण्याऐवजी आपल्या परिस्थितीत उपयोगी पडणारी एक गोष्ट निवडा.
६. स्वतःशी बोलताना अपमान टाळा
मित्राने चूक केली तर आपण त्याला “तू कशाच्याच लायकीचा नाहीस” म्हणणार नाही. मग स्वतःशीही तसे बोलू नका. “मला अजून हे कौशल्य शिकायचे आहे” किंवा “आज जमले नाही; पुढची मदत कुठे मिळेल?” अशी वास्तववादी भाषा वापरा. स्वतःशी मित्रासारखे सौम्यपणे बोलण्याचा सल्ला राष्ट्रीय आरोग्य सेवाही देते. [२] नकारात्मक विचार हाताळण्यावरील लेख यासोबत वाचू शकता.
७. नातेवाईकांच्या तुलनेला शांत उत्तर तयार ठेवा
“तुझ्या वयात अमुकने किती मिळवले!” असे ऐकावे लागल्यास प्रत्येक वेळी स्पष्टीकरण देत बसणे आवश्यक नाही. “त्याचे यश छान आहे; माझे नियोजन थोडे वेगळे आहे” किंवा “तुलनेऐवजी माझ्या पुढच्या पावलाबद्दल बोलूया” असे म्हणता येईल. समोरच्याची प्रतिक्रिया आपल्या हातात नसते; आपले उत्तर मात्र ठरवता येते. अशा संवादासाठी नम्रपणे नकार देण्यासाठी उपयोगी वाक्ये वाचा.
पुढील सात दिवसांचा छोटा सराव
पहिल्या दोन दिवसांत तुलना जाणवलेल्या प्रसंगांची नोंद करा. तिसऱ्या दिवशी वारंवार त्रास देणारे एक समाजमाध्यम खाते काही काळ बाजूला ठेवा. चौथ्या आणि पाचव्या दिवशी निवडलेल्या कौशल्यासाठी थोडा वेळ द्या. सहाव्या दिवशी विश्वासू व्यक्तीशी प्रामाणिक संवाद साधा. सातव्या दिवशी नोंदी पाहून कोणता बदल उपयोगी वाटला ते ठरवा. हा स्वतःसाठी सुचवलेला प्रयोग आहे, उपचारपद्धती किंवा सात दिवसांत कायमचा बदल होण्याचे आश्वासन नाही.
मदत कधी घ्यावी?
कमीपणाची भावना सतत टिकत असेल, काम, नाती किंवा रोजची कामे सांभाळणे कठीण होत असेल, तर मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा पात्र समुपदेशकाशी बोला. आत्मसन्मानाच्या अडचणींसाठी समुपदेशनासारखी मदत उपलब्ध आहे; फक्त इच्छाशक्तीवर अवलंबून राहण्याची गरज नाही. [२] हा लेख वैयक्तिक निदान किंवा उपचारांचा पर्याय नाही.
याच विषयाला पूरक मनाचेTalks व्हिडिओ
नकारात्मक विचार आणि सामाजिक तुलना याविषयी आमच्या चॅनेलवरील हा व्हिडिओ पाहू शकता.
दुसऱ्याचे यश मान्य करतानाच आपल्या प्रयत्नांना जागा देता येते. आज एक प्रसंग लिहून सुरुवात करा; लगेच सगळे बदलण्याचे ओझे घेऊ नका. आपण कोणती सवय करून पाहणार आहात? अनुभव प्रतिक्रियांमध्ये जरूर सांगा.
या आणि अशा वैविध्यपूर्ण लेखांचे अपडेट्स मिळविण्यासाठी आमचे फेसबुक पेज मनाचेTalks ला नक्की लाईक करा. आणि लेखांचे अपडेट्स व्हाट्स ऍप वर मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करा / Instagram वर मनाचेTalks ला फॉलो करण्यासाठी येथे क्लिक करा / टेलिग्रामवर संवाद साधण्यासाठी येथे क्लिक करा
सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.
माहिती उपयुक्त वाटल्यास वरती उजव्या कोपऱ्यात दिलेले बटन दाबून हा लेख व्हॉट्सऍप वर आपल्या मित्र मैत्रीणींना पाठवा.