शिजलेले अन्न फ्रिजमध्ये किती दिवस ठेवावे, असा प्रश्न रात्री उरलेली आमटी किंवा भात डब्यात भरताना आपल्याला पडतो. “फ्रिजमध्ये ठेवले आहे म्हणजे सुरक्षितच असेल,” असे गृहीत धरण्याऐवजी अन्न किती लवकर थंड केले, कोणत्या तापमानात ठेवले आणि किती वेळ बाहेर होते, हे पाहणे गरजेचे आहे. [१]
अन्न वाया घालवायचे नाही आणि घरच्यांच्या आरोग्याची काळजीही घ्यायची आहे, तर रोजच्या स्वयंपाकात काही सोपे नियम उपयोगी पडतात. या प्रश्नाचे उत्तर प्रत्येक पदार्थासाठी एकसारखे नसते. भातासाठी तर विशेष खबरदारी आवश्यक आहे. चला, नेमके काय करावे ते पाहूया.
शिजलेले अन्न फ्रिजमध्ये किती दिवस ठेवावे? थोडक्यात उत्तर
अमेरिकेच्या कृषी विभागाच्या अन्नसुरक्षा मार्गदर्शनानुसार, योग्य प्रकारे शिजवलेले, तातडीने थंड केलेले आणि सातत्याने ४ अंश सेल्सिअस किंवा त्यापेक्षा कमी तापमानात ठेवलेले बहुतेक उरलेले शिजवलेले पदार्थ ३ ते ४ दिवसांत वापरावेत. ही अट महत्त्वाची आहे; बाहेर तासन्‌तास राहिलेला पदार्थ नंतर फ्रिजमध्ये ठेवला म्हणून सुरक्षित होत नाही. [१]
भातासाठी अधिक सावध नियम पाळा: ब्रिटनच्या अन्नसुरक्षा संस्थेच्या मार्गदर्शनानुसार तो शक्यतो एका तासात थंड करून फ्रिजमध्ये ठेवावा आणि २४ तासांत वापरावा. खालील सर्वसाधारण नियम वाचताना हा अपवाद लक्षात ठेवा. [२]
उरलेले अन्न सुरक्षित साठवण्याचे ७ नियम
१. पूर्ण गार होईपर्यंत बाहेर ठेवू नका
“आधी पूर्ण थंड होऊ दे,” म्हणून आमटीचे मोठे भांडे रात्रीभर ओट्यावर ठेवणे टाळा. शिजवल्यानंतर किंवा गरम ठेवणाऱ्या उपकरणातून काढल्यानंतर नाशवंत अन्न दोन तासांच्या आत फ्रिजमध्ये ठेवावे. आजूबाजूचे तापमान साधारण ३२ अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त असल्यास ही मर्यादा एक तास आहे. या मर्यादेपेक्षा जास्त वेळ बाहेर राहिलेले अन्न टाकून द्यावे. [१]
२. मोठ्या पातेल्याऐवजी छोटे, उथळ डबे वापरा
मोठ्या प्रमाणात केलेली उसळ किंवा आमटी लहान, उथळ डब्यांत विभागा. त्यामुळे ती लवकर थंड होते. गरम अन्न लहान भागांत विभागून थेट फ्रिजमध्ये ठेवता येते; बाहेर तासन्‌तास वाट पाहण्याची गरज नाही. डबे अन्न साठवण्यासाठी योग्य, स्वच्छ आणि झाकणाचे असावेत. जुन्या पदार्थात आजचा ताजा पदार्थ मिसळून त्याची साठवण-मुदत वाढली असे समजू नका. [१]
३. फ्रिजचे तापमान मोजा, अंदाज लावू नका
फ्रिजमधील बाटली थंड लागते म्हणून सर्व अन्न पुरेसे थंड आहे असे ठरत नाही. फ्रिजसाठीचा तापमापक वापरून तापमान ४ अंश सेल्सिअस किंवा कमी असल्याचे तपासा. कप्पे खचाखच भरू नका; थंड हवा फिरण्यासाठी जागा ठेवा. कच्चे मांस आणि खाण्यास तयार पदार्थ वेगळे ठेवा, जेणेकरून कच्च्या पदार्थांचा रस तयार अन्नावर पडणार नाही. [३]
उपकरणाची निगा राखण्यासाठी फ्रिजच्या वापराविषयीच्या या टिप्सही वाचा. तापमान आणि अन्नसाठवणीसाठी मात्र वरील स्पष्ट मर्यादा लक्षात ठेवा.
४. डब्यावर तारीख आणि वेळ लिहा
“ही भाजी कालची की परवाची?” हा गोंधळ टाळण्यासाठी डब्यावर पदार्थाचे नाव, शिजवलेली तारीख आणि वेळ लिहा. आधी ठेवलेला डबा पुढे, नवीन मागे ठेवा. घरात स्वयंपाकाची जबाबदारी वाटून घेतली असेल, तर ही नोंद सर्वांना वाचता येईल अशा जागी असू द्या. उद्याच्या जेवणाचे नियोजन करताना आधी उपलब्ध डबे पाहा. तारीख लिहिणे ही आठवण ठेवण्याची सोय आहे, अन्न सुरक्षित असल्याची हमी नाही.
५. शिजलेला भात वेगळ्या काळजीने हाताळा
भात शिजवल्यानंतर तसाच कुकरमध्ये थंड होत ठेवू नका. लहान भागांत विभागून शक्यतो एका तासात थंड करा, फ्रिजमध्ये ठेवा आणि २४ तासांत खा. भातात असू शकणाऱ्या काही जिवाणूंचे बीजाणू शिजवताना टिकू शकतात. चुकीच्या साठवणीमुळे तयार झालेली विषद्रव्ये केवळ पुन्हा गरम केल्याने नष्ट होतीलच असे नाही. म्हणून रात्रभर बाहेर राहिलेल्या भाताला फोडणी देणे हा सुरक्षिततेचा उपाय नाही. [२]
६. लागेल तेवढाच भाग पूर्ण गरम करा
अन्न पुन्हा गरम करताना फक्त वरचा थर नव्हे, तर मध्यभागही गरम होणे आवश्यक आहे. अन्नाचे अंतर्गत तापमान सुमारे ७४ अंश सेल्सिअस झाले आहे का, हे अन्नासाठीच्या तापमापकाने तपासा. आमटी किंवा सूप चांगले उकळवा. मायक्रोवेव्हमध्ये योग्य भांडे वापरा, अन्न ढवळा आणि वेगवेगळ्या ठिकाणी तापमान तपासा. [१]
संपूर्ण डबा वारंवार बाहेर काढण्याऐवजी जेवढे खाणार तेवढेच वेगळे घ्या. भात एकापेक्षा जास्त वेळा पुन्हा गरम करू नका आणि गरम केल्यावर लगेच खा. [२]
७. वासावर किंवा चवीवर सुरक्षितता ठरवू नका
अन्नाला वाईट वास नसला तरी ते सुरक्षित असेलच असे नाही. आजार घडवणारे जिवाणू दिसतील किंवा वास येईलच असे नाही. साठवणीची वेळ माहीत नसल्यास “थोडे चाखून पाहू” हा प्रयोग करू नका. संशयास्पद अन्न टाकून देणे योग्य. सांडलेले पदार्थ लगेच पुसा आणि फ्रिज नियमित स्वच्छ ठेवा. [३] त्यासाठी फ्रिज साफ करण्याच्या सोप्या टिप्स उपयोगी पडतील.
कधी वैद्यकीय मदत घ्यावी?
संशयास्पद अन्न खाल्ल्यानंतर रक्तमिश्रित जुलाब, वारंवार उलट्यांमुळे पाणीही पोटात न राहणे, लघवी कमी होणे किंवा उभे राहिल्यावर चक्कर येणे अशी लक्षणे असल्यास तातडीने वैद्यकीय सल्ला घ्या. ही निर्जलीकरणाची किंवा गंभीर अन्नविषबाधेची चिन्हे असू शकतात. [४] हा लेख सामान्य माहितीसाठी आहे; वैयक्तिक निदान किंवा उपचारांचा पर्याय नाही.
आजपासून छोटी सुरुवात करा
आज फ्रिज उघडताना प्रत्येक डब्याची तारीख तपासा. पुढच्या वेळी स्वयंपाक झाल्यावर उरलेले अन्न वेळेत विभागून ठेवा आणि पुढील जेवणाचे नियोजन करा. अन्न वाचवणे महत्त्वाचेच; पण संशयास्पद अन्न संपवण्याचा आग्रह नको. आपल्या घरी उरलेल्या अन्नाचे नियोजन कसे करता, ते प्रतिक्रियेत जरूर सांगा!
या आणि अशा वैविध्यपूर्ण लेखांचे अपडेट्स मिळविण्यासाठी आमचे फेसबुक पेज मनाचेTalks ला नक्की लाईक करा. आणि लेखांचे अपडेट्स व्हाट्स ऍप वर मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करा / Instagram वर मनाचेTalks ला फॉलो करण्यासाठी येथे क्लिक करा / टेलिग्रामवर संवाद साधण्यासाठी येथे क्लिक करा
सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.
माहिती उपयुक्त वाटल्यास वरती उजव्या कोपऱ्यात दिलेले बटन दाबून हा लेख व्हॉट्सऍप वर आपल्या मित्र मैत्रीणींना पाठवा.