जपानची मुलं इतकी हुशार का? कारण त्यांच्याकडे मुलांना फक्त पाठांतरावर नाही, तर रोजच्या छोट्या सवयींमधून स्वावलंबन, संयम आणि जिज्ञासा शिकवली जाते. जपानी घरांमध्ये मुलांवर अभ्यासाचा दबाव टाकण्यापेक्षा त्यांना योग्य वातावरण दिलं जातं आणि हाच फरक पुढे त्यांच्या विचारशक्तीत दिसतो.
असेच उपयुक्त व्हिडिओ पाहण्यासाठी मनाचेTalks YouTube चॅनेल नक्की सबस्क्राईब करा.
तीन वर्षांचं जपानी बाळ स्वतःची चप्पल जागेवर ठेवतं, पाणी आणायला मदत करतं, हे चित्र आपल्याला थक्क करतं. पण यात जादू नाही; ही आहे पालकत्वाची पद्धत. कोणत्याही देशाच्या मुलांबद्दल आकडेवारीवर वाद घालण्यापेक्षा आपण त्यांच्या सवयी पाहू आणि त्यातलं जे आपल्या घरात सहज करता येईल ते घेऊ. मुलं मुळात हुशारच असतात; आपली पद्धत त्यांना फुलू देते की दाबते, एवढाच प्रश्न आहे.
जपानची मुलं इतकी हुशार का? पालकांनी शिकण्यासारख्या ६ सवयी
१. रोज फक्त १० मिनिटांचा सोपा अभ्यास
जपानमधील ‘कुमोन’ पद्धतीचा गाभा असा आहे की मुलाला त्याच्या पातळीपेक्षा थोडं सोपं काम द्यावं. ते जमलं की आत्मविश्वास वाढतो. उदाहरणार्थ, पाच वर्षांच्या मुलाला रोज दहा मिनिटं सोपी बेरीज, चित्र जुळवणं किंवा अक्षरं ओळखणं द्या. कंटाळा येण्याआधी थांबा, म्हणजे अभ्यास शिक्षा वाटणार नाही.
२. स्वयंपाकघरात मुलाला सहभागी करा
“बाळा, किचनमध्ये येऊ नको” असं म्हणण्याऐवजी सुरक्षित काम द्या. भाजी धुणं, चार टोमॅटो मोजणं, पोळीचं पीठ मळायला मदत करणं यातून गणित, क्रम आणि वाट पाहण्याची सवय आपोआप लागते. जेवण तयार होईपर्यंत थांबणं हा संयमाचा पहिला धडा आहे.
३. छोटी जबाबदारी, मोठा आत्मविश्वास
जपानमधील ‘इकिगाई’ म्हणजे जगण्याचा हेतू. मुलांनाही असा हेतू द्या: “रोज झाडांना पाणी तू घालायचं”, “जेवणाआधी ताटं तू मांडायची.” घरात आपलं काम आहे, ही भावना मुलाला महत्त्वाचं वाटायला लावते आणि नियोजनाची सवय लावते.
४. आधी भरपूर प्रेम, मग हळूहळू स्वातंत्र्य
सुरक्षित नातं असलेलं मूल जास्त धाडसानं जग शोधतं. लहानपणी मिठी, गप्पा आणि वेळ द्या. मग जसजसं वय वाढेल तसं स्वतः कपडे निवडणं, दप्तर भरणं अशी स्वातंत्र्याची पावलं वाढवा. पालक जवळच्या बाकावर बसलेले आणि मूल घसरगुंडीवर खेळतंय, असं हे चित्र आहे.
५. मातीत, निसर्गात खेळू द्या
मोबाईल आणि टॅबपेक्षा संध्याकाळचा अर्धा तास मैदानात, बागेत किंवा अंगणात खेळणं मुलाच्या एकाग्रतेसाठी, संतुलनासाठी आणि कल्पकतेसाठी उपयोगी ठरतं. कपडे खराब होतील म्हणून थांबवू नका; धुतले की कपडे पुन्हा स्वच्छ होतात.
६. सहानुभूती आणि संयम शिकवा
मुलाने दुसऱ्याचं खेळणं हिसकावलं, तर “सॉरी म्हण” असा हुकूम सोडण्याआधी विचारा, “त्याला कसं वाटलं असेल?” दुसऱ्याचा विचार करायला शिकवणं हीच खरी शिस्त आहे. कोडं सोडवताना अडल्यावर लगेच उत्तर सांगू नका; “अजून एकदा प्रयत्न कर” म्हणा. तीन वेळा चुकला म्हणजे तीन वेळा शिकला, हा दृष्टिकोन ठेवा.
शिस्तीसाठी मारहाण नव्हे, तर संवाद आणि स्पष्ट मर्यादा
मुलांना मारणं, ओरडणं किंवा धाक दाखवणं हा कधीही योग्य मार्ग नाही. त्यामुळे भीती वाढते, विश्वास कमी होतो आणि मूल खोटं बोलायला शिकतं. त्याऐवजी सकारात्मक शिस्त वापरा: नियम आधीच शांतपणे सांगा, त्यामागचं कारण समजावा, चूक झाल्यास त्याचे सोपे परिणाम ठरवा आणि मूल चांगलं वागलं की त्याचं कौतुक करा. स्वतः शांत राहून आत्मनियंत्रण दाखवणं, हेच मुलांसाठी सर्वात मोठं उदाहरण असतं.
भारतीय घरात या सवयी कशा राबवायच्या?
अनेक पालक म्हणतात, “आमच्याकडे वेळ कुठे आहे?” पण या सवयींना वेगळा वेळ लागतच नाही; त्या रोजच्या कामांतच बसतात. सकाळी शाळेची तयारी करताना मुलाला स्वतःची बाटली भरू द्या. संध्याकाळी भाजी निवडताना त्याला बाजूला बसवा आणि पालेभाजीची पानं वेगळी करायला सांगा. रविवारी बाल्कनीतल्या कुंड्यांना पाणी घालायची जबाबदारी त्याची.
सुरुवातीला काम हळू होईल, थोडं सांडेल, कदाचित चुकेलही. पण तिथेच खरं शिकणं घडतं. मुलाने काहीतरी स्वतः केल्यावर “छान केलंस, पुढच्या वेळी अजून सोपं होईल” एवढं बोला. निकालापेक्षा प्रयत्नाचं कौतुक केलं की मूल पुन्हा प्रयत्न करायला घाबरत नाही.
आणि एक गोष्ट विसरू नका: तुलना टाळा. दुसऱ्या देशातील किंवा शेजारच्या मुलाशी तुलना केल्यानं मुलाचा आत्मविश्वास कमी होतो. प्रत्येक मूल वेगळ्या गतीने शिकतं. आपली भूमिका आहे योग्य वातावरण, वेळ आणि प्रेम देण्याची.
आजपासून काय सुरू कराल?
सगळ्या सवयी एकदम लावायची गरज नाही. आजच एक निवडा. उदाहरणार्थ, उद्यापासून मुलाला रात्री जेवणाआधी ताटं मांडायला सांगा. मुलाचा मेंदू जबरदस्तीने वाढवता येत नाही; योग्य वातावरण मात्र देता येतं. हे करताना ही मदत नक्की घ्या:
- मुलांना शिकवण्याच्या पद्धती कशा बदलाव्यात? ७ उपयुक्त टिप्स
- मुलांची बुद्धिमत्ता कशी वाढवावी, फक्त अभ्यासावर भर नको
- मुलांना चांगल्या सवयी कशा लावाव्यात? पालकत्वाच्या टिप्स
तुम्ही यातल्या किती गोष्टी आधीपासून करता? कमेंटमध्ये नक्की सांगा आणि हा लेख इतर पालकांनाही शेअर करा.
या आणि अशा वैविध्यपूर्ण लेखांचे अपडेट्स मिळविण्यासाठी आमचे फेसबुक पेज मनाचेTalks ला नक्की लाईक करा. आणि लेखांचे अपडेट्स व्हाट्स ऍप वर मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करा / Instagram वर मनाचेTalks ला फॉलो करण्यासाठी येथे क्लिक करा / टेलिग्रामवर संवाद साधण्यासाठी येथे क्लिक करा
सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.
माहिती उपयुक्त वाटल्यास वरती उजव्या कोपऱ्यात दिलेले बटन दाबून हा लेख व्हॉट्सऍप वर आपल्या मित्र मैत्रीणींना पाठवा.