डोळ्यांचा ताण कमी करण्याचे उपाय शोधण्याची वेळ आपल्यावर कधी येते? दिवसभर संगणकावर काम, मध्ये मोबाईलवरील संदेश आणि संध्याकाळी मालिका पाहिल्यानंतर डोळे जड वाटू लागतात. कधी जळजळ होते, तर कधी अक्षरे अस्पष्ट दिसतात. स्क्रीनसमोर बराच वेळ घालवल्यानंतर अशी अस्वस्थता जाणवू शकते; पण प्रत्येक त्रासाला केवळ मोबाईल जबाबदार आहे असे समजू नये. [१]
कामासाठी स्क्रीन टाळणे शक्य नसले, तरी ती वापरण्याची पद्धत बदलता येते. महागडी साधने विकत घेण्यापूर्वी आपल्या टेबलाची मांडणी, विश्रांती आणि चष्म्याची गरज तपासूया. पुढील सूचना सामान्य काळजीसाठी आहेत; त्या वैयक्तिक नेत्रतपासणीचा पर्याय नाहीत.
स्क्रीन पाहताना डोळ्यांना त्रास का होतो?
स्क्रीनकडे लक्ष देताना पापण्यांची उघडझाप कमी होते. त्यामुळे डोळ्यांच्या पृष्ठभागावरील ओलावा कमी होऊन कोरडेपणा जाणवू शकतो. सतत जवळचे पाहणे, स्क्रीनवरील प्रतिबिंब, अयोग्य अंतर आणि न दुरुस्त केलेला चष्म्याचा नंबर यांमुळेही अस्वस्थता वाढू शकते. डोकेदुखी, धूसर दिसणे किंवा मान-खांद्यांचा त्रास यांसारख्या तक्रारी यासोबत असू शकतात. [१] [२]
डोळ्यांचा ताण कमी करण्याचे उपाय: या ७ सवयी वापरून पाहा
१. वीस मिनिटांनी दूर पाहण्याची आठवण ठेवा
दर वीस मिनिटांनी सुमारे वीस सेकंद, वीस फूट म्हणजे साधारण सहा मीटर अंतरावरील वस्तूकडे पाहा. यालाच वीस-वीस-वीस नियम म्हणतात. खिडकीतून दूरची इमारत किंवा खोलीपलीकडील एखादी वस्तू निवडा. हा विश्रांतीची आठवण करून देणारा सोपा नियम आहे; त्रास पूर्ण बरा होण्याची हमी नाही. फोनवर स्मरणसूचना लावली, तर कामाच्या ओघात विराम विसरणार नाही. [२]
२. पापण्यांची सहज, पूर्ण उघडझाप करा
एखादा परिच्छेद वाचून झाल्यावर किंवा संदेश पाठवल्यानंतर काही वेळा सहज पापण्या मिटा आणि उघडा. डोळे घट्ट दाबायची गरज नाही. स्क्रीनच्या बाजूला छोटा आठवणीचा कागद ठेवू शकता. पापण्यांच्या हालचालीमुळे डोळ्यांच्या पृष्ठभागावर ओलावा पसरतो. संगणकावर काम करताना डोळे कोरडे पडणे जाणवत असेल, तर ही सवय लक्षपूर्वक पाळून पाहा. [१]
३. संगणकाचे अंतर आणि अक्षरांचा आकार बदला
संगणकाचा पडदा साधारण एका हाताच्या अंतरावर, म्हणजे सुमारे साठ सेंटीमीटरवर ठेवा. पाहताना नजर किंचित खाली जाईल अशी उंची निवडा. मजकूर वाचण्यासाठी पुढे झुकावे लागत असेल, तर अक्षरे मोठी करा. मोबाईल अगदी चेहऱ्याजवळ नेण्याऐवजी मजकूर मोठा करून आरामदायी अंतरावर वाचा. स्वतःला जबरदस्तीने ठरावीक अंतरात बसवण्याऐवजी स्पष्ट दिसते आणि बसणे आरामदायी आहे का, हेही पाहा. [१] [२]
४. खोलीतील प्रकाश आणि स्क्रीनची चमक जुळवा
अंधाऱ्या खोलीत अतिशय उजळ स्क्रीन पाहण्याऐवजी सभोवतालच्या प्रकाशाशी जुळणारी चमक ठेवा. स्क्रीनमध्ये खिडकी किंवा दिव्याचे प्रतिबिंब दिसत असेल, तर पडदा, दिवा किंवा बसण्याची दिशा बदला. अक्षरे पार्श्वभूमीपासून स्पष्ट दिसतील असे रंग आणि विरोधाभास निवडा. सर्वांना एकच चमक किंवा एकच रंगसंगती सोयीची असेल असे नाही; वाचताना डोळे बारीक करावे लागत नाहीत ना, ते पाहा. [१]
५. संगणकाचा विराम म्हणजे मोबाईलची वेळ नव्हे
संगणक बंद करून लगेच मोबाईल पाहिल्यास जवळचे पाहण्यापासून विश्रांती मिळत नाही. विरामात दूर पाहा, जागेवरून उठा किंवा सहकाऱ्याशी प्रत्यक्ष बोला. सलग स्क्रीनवरील कामात नियमित विश्रांती उपयोगी ठरू शकते. [२] आपल्या दिनक्रमात हे विराम बसवण्यासाठी वेळेचे नियोजन करण्याच्या सोप्या सवयी वापरून पाहा. शक्य असल्यास बैठकांच्या मध्ये थोडा मोकळा वेळही राखून ठेवा.
६. चष्म्याचा नंबर आणि वारंवार होणारा कोरडेपणा तपासा
सतत धूसर दिसत असेल किंवा चष्मा असूनही त्रास होत असेल, तर नेत्रतपासणी करून घ्या. काही जणांना संगणकाच्या अंतरासाठी वेगळ्या नंबरच्या काचांची गरज असू शकते. वारंवार कोरडेपणा असल्यास योग्य वंगण देणाऱ्या डोळ्यांच्या थेंबांबद्दल तज्ज्ञांना विचारा. संपर्कभिंगे वापरत असाल, तर मध्ये चष्मा वापरण्याचा पर्यायही तपासा. दुसऱ्याचे औषध किंवा कोणतेही घरगुती द्रव स्वतःहून डोळ्यात टाकू नका. [१]
७. निळा प्रकाश रोखणारा चष्मा म्हणजे खात्रीचा उपाय नाही
अशा चष्म्यामुळे स्क्रीनमुळे येणारा ताण नक्की कमी होतो, याला ठोस वैज्ञानिक आधार नाही. योग्य नंबरच्या काचा आणि निळा प्रकाश रोखणाऱ्या काचा या वेगळ्या गोष्टी आहेत. केवळ जाहिरात पाहून खरेदी करण्याऐवजी विश्रांती, योग्य अंतर आणि आवश्यक तपासणीला प्राधान्य द्या. अमेरिकन नेत्ररोगतज्ज्ञ संस्थाही ताणासाठी अशा चष्म्याची सरसकट शिफारस करत नाही. [३]
कधी डॉक्टरांकडे जावे?
विश्रांतीनंतरही वारंवार लालसरपणा, धूसर दिसणे, पाणी येणे किंवा प्रकाशाचा त्रास होत असेल, तर नेत्रतज्ज्ञांकडे जा. [१] अचानक दृष्टी जाणे किंवा अचानक तीव्र डोळेदुखी झाल्यास ताबडतोब आपत्कालीन वैद्यकीय मदत घ्या. नव्याने प्रकाशाचे चमके, तरंगते ठिपके किंवा दृष्टीसमोर पडद्यासारखी सावली दिसल्यासही तातडीची नेत्रतपासणी आवश्यक आहे. ही लक्षणे साधा स्क्रीनचा ताण समजून दुर्लक्ष करू नका. [४] [५]
मोबाईल वापरताना डोळ्यांची काळजी कशी घ्यावी?
समजा, आपल्याला फोनवर मोठे कागदपत्र वाचायचे आहे. लहान अक्षरे पाहण्यासाठी फोन चेहऱ्याजवळ नेण्याऐवजी मजकूर मोठा करा. शक्य असल्यास ते कागदपत्र योग्य अंतरावर ठेवलेल्या मोठ्या स्क्रीनवर उघडा. मध्ये दूर पाहण्याचे विराम घ्या. एक उपकरण बदलले म्हणून विश्रांतीची गरज संपत नाही; वाचण्याचे अंतर आणि वापराची पद्धतही महत्त्वाची आहेत. [२]
आपल्याला त्रास नेमका कधी जाणवतो, हेही नोंदवा. किती वेळ काम केले, कोणते उपकरण वापरले आणि विश्रांतीनंतर काय फरक पडला, ही माहिती तपासणीच्या वेळी डॉक्टरांना सांगता येईल.
आजपासून छोटा बदल कोणता कराल?
आज आपल्या स्क्रीनचे अंतर तपासा आणि पहिल्या विरामाची आठवण लावा. कामाच्या विनंत्यांमुळे विश्रांती सतत मागे पडत असेल, तर नम्रपणे मर्यादा सांगण्यासाठी उपयोगी वाक्ये वापरा. उदाहरणार्थ, “हे काम पूर्ण झाल्यावर मी थोडी विश्रांती घेईन; त्यानंतर आपण बोलूया,” असे स्पष्ट सांगा.
प्रत्येक सवय एकाच दिवशी बदलण्याचा आग्रह नको. आधी एक बदल नियमित करा, मग पुढचा जोडा. डोळ्यांना आराम देण्यासाठी आपल्याला कोणती सवय पाळणे सर्वांत सोपे वाटते? आपला अनुभव अभिप्रायात नक्की सांगा.
या आणि अशा वैविध्यपूर्ण लेखांचे अपडेट्स मिळविण्यासाठी आमचे फेसबुक पेज मनाचेTalks ला नक्की लाईक करा. आणि लेखांचे अपडेट्स व्हाट्स ऍप वर मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करा / Instagram वर मनाचेTalks ला फॉलो करण्यासाठी येथे क्लिक करा / टेलिग्रामवर संवाद साधण्यासाठी येथे क्लिक करा
सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.
माहिती उपयुक्त वाटल्यास वरती उजव्या कोपऱ्यात दिलेले बटन दाबून हा लेख व्हॉट्सऍप वर आपल्या मित्र मैत्रीणींना पाठवा.