पावसाळ्यात रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्याचे उपाय — हा विषय आपल्या सर्वांसाठीच महत्त्वाचा आहे. जून महिना सुरू झाला की आकाश काळे होते, पाऊस बरसतो आणि मन प्रसन्न होते. पण याच काळात शरीर मात्र आजारांशी झुंजत असते. सर्दी, ताप, खोकला, पोटाचे विकार — हे पावसाळ्याचे ‘नको असलेले साथीदार’ बनतात. आयुर्वेदानुसार, पावसाळ्यात पचनशक्ती मंदावते आणि रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होते. पण थोडी काळजी घेतली तर आपण या ऋतूचा आनंद आजारी न पडता घेऊ शकतो.
पावसाळ्यात रोगप्रतिकारक शक्ती का कमी होते?
पावसाळ्यात हवेत दमटपणा (humidity) वाढतो, तापमान खालीखाली जाते आणि बदलत्या हवामानामुळे शरीरावर ताण येतो. या काळात जीवाणू, विषाणू आणि बुरशीची वाढ झपाट्याने होते. दूषित पाणी, कच्चे अन्न आणि साचलेले डबके — या गोष्टींमुळे डेंग्यू, मलेरिया, लेप्टोस्पायरोसिस, टायफॉईड यांसारखे आजार होण्याचा धोका वाढतो. त्यामुळेच या ऋतूत रोगप्रतिकारक शक्ती टिकवणे हे सर्वात महत्त्वाचे काम आहे.
पावसाळ्यात रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्याचे ७ घरगुती उपाय
१. आले, तुळस, हळद यांचा काढा प्या
पावसाळ्यात दररोज सकाळी एक कप गरम काढा पिण्याची सवय लावा. आले, तुळशीची पाने, हळद, मिरे आणि गूळ यांचा काढा शरीराला आतून उष्णता देतो, घशाचे संरक्षण करतो आणि रोगप्रतिकारक पेशींना सक्रिय करतो. हा उपाय आयुर्वेदाने शेकडो वर्षांपूर्वीच सांगितला आहे आणि आजही तितकाच उपयुक्त आहे.
२. कोमट पाणीच प्यावे
पावसाळ्यात थंड पाणी पिण्याचे टाळा. उकळलेले व थंड केलेले किंवा कोमट पाणी पिणे सर्वोत्तम आहे. कोमट पाण्यामुळे पचनशक्ती सुधारते, घसा स्वच्छ राहतो आणि विषाणूंचा प्रादुर्भाव कमी होतो. दिवसातून किमान ८ ग्लास पाणी पिण्याचे लक्षात ठेवा.
३. रोज हळदीचे दूध घ्या
झोपण्यापूर्वी एक ग्लास कोमट दुधात अर्धा चमचा हळद मिसळून प्या. हळदीतील ‘करक्युमिन’ हा घटक जळजळ कमी करतो, शरीराची प्रतिकारशक्ती वाढवतो आणि चांगली झोप लागण्यास मदत करतो. बालकांपासून वृद्धांपर्यंत सर्वांसाठी हे सुरक्षित आहे.
४. आहारात लसूण, आले आणि कांदा ठेवा
स्वयंपाकात लसूण, आले आणि कांद्याचा भरपूर वापर करा. लसणात ‘अॅलिसिन’ हा नैसर्गिक प्रतिजैविक घटक असतो जो जंतूंशी लढतो. कांद्यात क्वेर्सेटिन असते जे श्वसनमार्गाचे संरक्षण करते. पावसाळ्यात कच्चा लसूण खाण्याची सवय लावल्यास संक्रमणाचा धोका लक्षणीय कमी होतो.
५. फळे आणि भाज्यांचा समतोल आहार घ्या
व्हिटॅमिन C ने समृद्ध फळे जसे आवळा, संत्रे, लिंबू आणि मोसंबी रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यास मदत करतात. हिरव्या पालेभाज्या, गाजर, भोपळा यांमध्ये अँटीऑक्सिडंट्स असतात. मात्र पावसाळ्यात रस्त्यावरील कापलेली फळे, बाहेरचे पाणी आणि उघड्यावरचे अन्न खाणे टाळावे. आयुर्वेदिक उपचारपद्धती सांगते की ताजे, घरचे अन्न हेच उत्तम औषध आहे.
६. पुरेशी झोप आणि व्यायाम करा
रात्री ७ ते ८ तासांची झोप शरीराच्या दुरुस्तीसाठी अत्यावश्यक आहे. झोपेत शरीर ‘साइटोकाइन्स’ नावाचे रोगप्रतिकारक प्रथिने तयार करते. याशिवाय दररोज किमान ३०-४५ मिनिटे हलका व्यायाम — प्राणायाम, योगासने किंवा चालणे — करा. पावसाळ्यात घरातच व्यायाम करता येतो. मन आणि शरीर यांचा संबंध समजून घेतल्यास आपली प्रतिकारशक्ती आतून मजबूत होते.
७. ताण कमी करा, मन प्रसन्न ठेवा
मानसिक ताण आणि चिंता यांमुळे ‘कॉर्टिसोल’ हार्मोन वाढते जे रोगप्रतिकारक शक्ती थेट कमकुवत करते. दिवसातून १०-१५ मिनिटे ध्यानधारणा, खोल श्वासोच्छ्वास किंवा आवडती गाणी ऐकणे — यामुळे ताण कमी होतो. आंतरिक शांती मिळवण्याच्या गोष्टी आजमावून पाहा.
पावसाळ्यात या गोष्टी टाळाच!
- बाहेरचे उघडे अन्न, रस्त्यावरील भेळ, पाणीपुरी खाणे टाळा
- साचलेल्या पाण्यात चालू नका — लेप्टोस्पायरोसिसचा धोका
- ओले कपडे जास्त वेळ अंगावर ठेवू नका
- थंड पेये, आइस्क्रीम, थंड पाणी टाळा
- कच्च्या भाज्या आणि सॅलड खाणे कमी करा
डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?
ताप १०२ अंशांपेक्षा जास्त असेल, सतत उलट्या होत असतील, शरीरावर पुरळ उठले असेल किंवा श्वास घेण्यास त्रास होत असेल तर ताबडतोब डॉक्टरांकडे जा. घरगुती उपाय चांगले असले तरी गंभीर संसर्गावर वैद्यकीय उपचारच योग्य असतात.
पावसाळा आनंदाचा असतो — हिरवीगार सृष्टी, थंड वारे, मातीचा सुगंध. या सगळ्याचा आनंद घेण्यासाठी आपले आरोग्य टिकवणे गरजेचे आहे. वरील पावसाळ्यात रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्याचे उपाय रोज पाळा, स्वतःची काळजी घ्या आणि या सुंदर ऋतूचा पुरेपूर आनंद लुटा. तुमच्या कुटुंबालाही हे उपाय सांगा — कारण निरोगी परिवारच खरा आनंद देतो!
या आणि अशा वैविध्यपूर्ण लेखांचे अपडेट्स मिळविण्यासाठी आमचे फेसबुक पेज मनाचेTalks ला नक्की लाईक करा. आणि लेखांचे अपडेट्स व्हाट्स ऍप वर मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करा / Instagram वर मनाचेTalks ला फॉलो करण्यासाठी येथे क्लिक करा / टेलिग्रामवर संवाद साधण्यासाठी येथे क्लिक करा
सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.
माहिती उपयुक्त वाटल्यास वरती उजव्या कोपऱ्यात दिलेले बटन दाबून हा लेख व्हॉट्सऍप वर आपल्या मित्र मैत्रीणींना पाठवा.