उन्हाळ्यात शरीर थंड ठेवणे हे आपल्यासाठी सर्वात महत्त्वाचे काम असते. उन्हाळ्यात शरीर थंड ठेवण्याचे घरगुती उपाय अवलंबल्यास उष्माघात, डिहायड्रेशन आणि थकवा यांपासून सहज बचाव होतो. आपल्या आजी-आजोबांच्या काळापासून महाराष्ट्रात घरोघरी वापरले जाणारे हे आयुर्वेदिक उपाय आज आपण जाणून घेणार आहोत.
महाराष्ट्रात एप्रिल ते जून या महिन्यांत तापमान ४०-४५ अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचते. अशा कडक उन्हाळ्यात शरीरातील पाणी वेगाने कमी होते आणि उष्माघाताचा धोका वाढतो. पण काळजी करू नका — आपल्या स्वयंपाकघरातच अनेक शीतल उपाय लपलेले आहेत!
उन्हाळ्यात शरीर थंड ठेवण्याचे ८ सोपे घरगुती उपाय
१. कोकम सरबत — महाराष्ट्राचे नैसर्गिक थंडावा पेय
कोकम हे महाराष्ट्राचे पारंपरिक फळ असून त्यात नैसर्गिक थंडावा देण्याचे गुणधर्म आहेत. कोकमाचे सरबत दिवसातून एकदा प्यायल्यास शरीरातील उष्णता कमी होते, पित्त शांत होते आणि उष्माघाताचा धोका कमी होतो. कोकम सरबत बनवायला सोपे आहे — कोकम भिजवा, त्याचे पाणी गाळा, त्यात साखर किंवा गूळ आणि जिरे पूड मिसळा. थंड करून प्या!
२. ताजे ताक — आयुर्वेदाचे वरदान
आयुर्वेदानुसार ताक हे उन्हाळ्यातील सर्वोत्तम पेय आहे. ताजे दह्यापासून केलेले ताक दुपारी जेवणानंतर पिण्याची आपली परंपरा आहे. ताकात जिरे पूड, मीठ आणि थोडे आले घातले तर पचनशक्ती सुधारते आणि शरीर आतून थंड राहते. पचनशक्ती वाढवण्यासाठी आणखी उपाय जाणून घ्या येथे.
३. मातीच्या मडक्यातील पाणी
फ्रिजचे थंड पाणी पिणे उन्हाळ्यात हानिकारक ठरू शकते कारण ते पित्त अचानक वाढवते. मातीच्या मडक्यातील पाणी नैसर्गिकरीत्या थंड होते आणि त्यातील मातीचे गुणधर्म शरीराला फायदेशीर असतात. आयुर्वेदानुसार मातीच्या भांड्यातील पाणी पित्तनाशक आणि शीतल गुणांचे असते.
४. लिंबू-मीठ-साखर पाणी (ORS घरगुती आवृत्ती)
उन्हाळ्यात घामामुळे शरीरातील क्षार कमी होतात. एक ग्लास पाण्यात अर्धा लिंबू, चिमूटभर मीठ आणि एक चमचा साखर मिसळा. हे घरगुती ORS पेय दिवसातून दोनदा प्यायल्यास डिहायड्रेशन होत नाही. शाळेत जाणाऱ्या मुलांसाठी आणि उन्हात काम करणाऱ्या व्यक्तींसाठी हे अत्यंत उपयुक्त आहे.
उन्हाळ्यात शरीर थंड ठेवण्यासाठी आहारातील बदल
५. नारळ पाणी — निसर्गाचे ऊर्जा पेय
नारळ पाण्यात नैसर्गिक इलेक्ट्रोलाइट्स असतात. दिवसातून एकदा ताजे नारळ पाणी प्यायल्यास शरीरात पाण्याचे प्रमाण टिकून राहते, थकवा जाणवत नाही आणि त्वचा उन्हाने काळवंडत नाही. बाटलीतील नारळ पाण्यापेक्षा ताजे नारळ पाणी नेहमी श्रेष्ठ असते.
६. काकडी आणि कलिंगड — उन्हाळ्याचे मित्र
काकडीत ९६% पाण्याचे प्रमाण असते. रोज जेवणात काकडीची कोशिंबीर खाल्ल्यास शरीर हायड्रेटेड राहते. कलिंगड उन्हाळ्यात सहज मिळते आणि त्यात लाइकोपीन असल्याने त्वचेला सूर्यप्रकाशापासून संरक्षण मिळते. उत्तम कलिंगड कसे निवडावे हे जाणून घ्या.
७. कांद्याचा वापर — उष्माघातावरील पारंपरिक उपाय
आपल्या आजोबांच्या काळापासून उन्हात बाहेर जाताना खिशात कांदा ठेवण्याची परंपरा आहे. कच्च्या कांद्यात क्वेर्सेटिन हा घटक असतो जो शरीराचे उष्णतेपासून संरक्षण करतो. जेवणात कच्चा कांदा खाल्ल्यास उष्माघाताचा धोका कमी होतो. उन्हात निघण्यापूर्वी कांद्याचा रस डोक्यावर आणि पायाच्या तळव्यावर लावणे हा पारंपरिक आयुर्वेदिक उपाय आहे.
८. आवळा सरबत — रोगप्रतिकारशक्तीसाठी
आवळ्यात व्हिटॅमिन सी भरपूर प्रमाणात असते. आवळ्याचे सरबत किंवा आवळा कँडी दिवसातून एकदा खाल्ल्यास उन्हाळ्यात रोगप्रतिकारशक्ती वाढते, त्वचा तजेलदार राहते आणि शरीरातील विषद्रव्ये बाहेर पडतात. ताजा आवळा मिळत नसेल तर आवळा पावडर पाण्यात मिसळून घेता येते.
उन्हाळ्यात या गोष्टी टाळा
उन्हाळ्यात काही सवयी शरीराला आणखी त्रास देतात. या चुका टाळा:
- फ्रिजचे बर्फाचे थंड पाणी — यामुळे पित्त वाढते, गळ्याचे त्रास होतात
- कोल्ड्रिंक्स आणि सोडा — साखर आणि कॅफेन शरीर आणखी डिहायड्रेट करतात
- दुपारी १२ ते ३ दरम्यान उन्हात जाणे — हे उष्माघाताचे मुख्य कारण आहे
- तिखट आणि तळलेले पदार्थ — उन्हाळ्यात पित्त आणि शरीराची उष्णता वाढवतात
- खूप जास्त चहा-कॉफी — कॅफेन शरीरातील पाणी कमी करते
उन्हाळ्यात शरीर थंड ठेवण्यासाठी आयुर्वेदिक पद्धतीने ऊर्जावान राहण्याचे उपाय देखील खूप उपयुक्त ठरतात.
उष्माघाताची लक्षणे ओळखा — वेळेत उपाय करा
उष्माघात झाल्यास खालील लक्षणे दिसतात: डोके जड होणे, चक्कर येणे, खूप घाम येणे किंवा घाम अचानक बंद होणे, मळमळ, तहान जास्त लागणे, त्वचा लाल होणे. अशी लक्षणे दिसल्यास व्यक्तीला सावलीत न्या, थंड पाण्याने कपाळ ओले करा आणि ताक किंवा लिंबू पाणी द्या. गंभीर प्रकरणात तातडीने डॉक्टरांकडे जा.
उन्हाळ्यात शरीर थंड ठेवण्याचे हे सोपे घरगुती उपाय तुम्ही आत्ताच सुरू करू शकता. या उपायांसाठी कोणताही खर्च नाही आणि ते सर्वांसाठी सुरक्षित आहेत. आपल्या आजूबाजूच्या लोकांनाही या माहितीचा फायदा व्हावा म्हणून हा लेख शेअर करा!
तुम्हाला उन्हाळ्यात कोणता घरगुती उपाय सर्वात जास्त उपयुक्त वाटतो? कमेंट्स करून नक्की सांगा. मनाचेTalks सोबत राहा, निरोगी राहा!
या आणि अशा वैविध्यपूर्ण लेखांचे अपडेट्स मिळविण्यासाठी आमचे फेसबुक पेज मनाचेTalks ला नक्की लाईक करा. आणि लेखांचे अपडेट्स व्हाट्स ऍप वर मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करा / Instagram वर मनाचेTalks ला फॉलो करण्यासाठी येथे क्लिक करा / टेलिग्रामवर संवाद साधण्यासाठी येथे क्लिक करा
सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.
माहिती उपयुक्त वाटल्यास वरती उजव्या कोपऱ्यात दिलेले बटन दाबून हा लेख व्हॉट्सऍप वर आपल्या मित्र मैत्रीणींना पाठवा.