इअरफोन वापरताना कानांची काळजी कशी घ्यावी, हा प्रश्न फक्त गाणी ऐकणाऱ्यांचा नाही. प्रवासात ध्वनिमुद्रित कार्यक्रम, कार्यालयातील बैठका आणि रात्री मोबाईलवर मालिका पाहताना आपण नकळत बराच वेळ इअरफोन वापरतो. बसचा गोंगाट वाढला की आवाज आणखी वाढवतो; काम संपल्यानंतरही ते कानातच राहतात. या सवयींकडे थोडे लक्ष देण्याची गरज आहे.
इअरफोन पूर्णपणे बंद करणे हा एकमेव मार्ग नाही. किती मोठा आवाज, किती वेळ आणि किती वारंवार ऐकतो, हे महत्त्वाचे आहे. मोठ्या आवाजाच्या वारंवार संपर्काने ऐकण्याच्या क्षमतेचे कायमचे नुकसान होऊ शकते, असे जागतिक आरोग्य संघटना स्पष्ट करते. म्हणून भीती बाळगण्याऐवजी रोजची वापरण्याची पद्धत सुधारूया. [१]
आवाज आणि वेळ यांचा संबंध समजून घ्या
आवाजाची तीव्रता डेसिबलमध्ये मोजली जाते. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या उदाहरणानुसार, ८० डेसिबल पातळीवर आठवड्यातील ४० तासांच्या तुलनेत, ९० डेसिबलवर सुरक्षित ऐकण्याचा कालावधी फक्त चार तासांपर्यंत कमी होतो. आवाज वाढला की उपलब्ध वेळ झपाट्याने कमी होतो, हा मुख्य मुद्दा आहे. हे आकडे आपल्याला रोज तेवढा वेळ ऐकण्याचे लक्ष्य देत नाहीत. [१]
इअरफोन वापरताना कानांची काळजी घेण्यासाठी ७ सवयी
१. आवाज कमी ठेवून सुरुवात करा
प्रत्येक वेळी गाणे किंवा बैठक सुरू करताना आधी आवाज तपासा. उपकरणाच्या कमाल आवाजाच्या ६० टक्क्यांपेक्षा जास्त पातळी टाळण्याचा सल्ला जागतिक आरोग्य संघटना देते. आवाजाची पातळी मोजणारी योग्य सुविधा असल्यास सरासरी ८० डेसिबलपेक्षा कमी ठेवण्यावर भर द्या. गोंगाटावर मात करण्यासाठी आवाज सतत वाढवत राहू नका. [१]
२. शांत जागा आणि नीट बसणारे साधन निवडा
शक्य असल्यास बैठक किंवा कार्यक्रम ऐकण्यासाठी शांत जागी बसा. कानांवर नीट बसणारे, बाहेरील गोंगाट कमी करणारे हेडफोन निवडल्याने आवाज वाढवण्याची गरज कमी होऊ शकते. मात्र अशा हेडफोनमध्येही आवाजाची मर्यादा पाळावी लागते. जास्त किंमत किंवा लोकप्रिय नाव म्हणजे कोणत्याही आवाजावर वापरण्याची मुभा नव्हे. [१]
३. विश्रांती म्हणजे खरोखर शांत वेळ ठेवा
दोन बैठकींमध्ये किंवा कार्यक्रम संपल्यावर इअरफोन काढून काही वेळ शांततेत बसा. मोठ्या आवाजापासून वारंवार विश्रांती घेण्याची शिफारस केली जाते. इअरफोन काढून लगेच मोठ्या आवाजात दूरचित्रवाणी लावणे ही कानांची विश्रांती नाही. कामाच्या यादीत हे विराम आधीच लिहून ठेवा; त्यासाठी वेळेचे नियोजन करण्याच्या सोप्या सवयी वापरून पाहा. [१]
४. दिवसभरातील एकूण वापर मोजा
“मी फक्त अर्धा तास गाणी ऐकतो” असे म्हणताना बैठका, प्रवासातील कार्यक्रम आणि संध्याकाळचे चित्रपटही हिशेबात घ्या. फोनमध्ये ध्वनीपातळीची सूचना किंवा ऐकण्याच्या संपर्काची नोंद ठेवणारी सुविधा असल्यास वापरा. मोठ्या आवाजाची सूचना आली तर दुर्लक्ष करू नका. आवाज आणि कालावधी दोन्ही कमी करणे महत्त्वाचे आहे. [१]
५. इअरफोन वैयक्तिक ठेवा; कानात वस्तू घालू नका
इअरफोन इतरांबरोबर वापरू नयेत, असे जागतिक आरोग्य संघटनेचे मार्गदर्शन आहे. कानाच्या बाहेरील भागाची मऊ कापडाने स्वच्छता पुरेशी असते; आतला भाग स्वतः स्वच्छ होण्याची व्यवस्था असते. कापसाच्या काड्या, पिन किंवा इतर वस्तू आत घालू नका. कानात तेल किंवा कोणतेही द्रव आरोग्यतज्ज्ञांच्या सल्ल्याशिवाय टाकू नका. [२]
६. स्क्रीन आणि इअरफोन दोन्हींच्या सवयी पाहा
काम संपल्यावरही पुढचा व्हिडिओ आपोआप सुरू होतो का? विश्रांतीच्या वेळीही कानात काहीतरी ऐकत राहतो का? पुढचे स्वयंचलित प्रक्षेपण बंद करणे आणि जेवणाची वेळ साधनांपासून मोकळी ठेवणे, हे छोटे प्रयोग करून पाहा. संगणकावर काम करणाऱ्यांनी डोळ्यांचा ताण कमी करण्यासाठीच्या सवयीही आपल्या दिनक्रमात समाविष्ट करण्याचा विचार करावा.
७. लक्षणे लपवण्यासाठी आवाज वाढवू नका
समोरच्याचे बोलणे समजत नाही, वारंवार वाक्य पुन्हा विचारावे लागते किंवा कानात सतत शिट्टीसारखा आवाज येतो, तर श्रवणतपासणी घ्या. “इअरफोनचा आवाज कमी पडतोय” म्हणून तो वाढवत राहू नका. सतत कर्णनाद किंवा संभाषण ऐकण्यात अडचण असल्यास तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. [१]
हेडफोन किती वेळ वापरावा? दोन सामान्य प्रश्न
रोज एक तास वापरला तर नक्की सुरक्षित असतो का? केवळ घड्याळ पाहून उत्तर देता येत नाही. आवाज मोठा असेल तर कमी वेळेतही धोका वाढतो. म्हणून ठरावीक मिनिटांचा नियम पाळला म्हणजे नुकसान होणारच नाही, असे समजू नका. कमी आवाज, कमी संपर्क आणि नियमित विराम या तिन्ही गोष्टी एकत्र महत्त्वाच्या आहेत. [१]
कान दुखल्यास घरगुती थेंब वापरावेत का? स्वतःहून तेल किंवा औषध टाकू नका. वेदना, कानातून द्रव येणे किंवा ऐकण्यात अडचण असल्यास डॉक्टरांना दाखवा. प्रत्येक त्रासाचे कारण इअरफोनच आहे, असे गृहीत धरणेही चुकीचे ठरू शकते. [२]
अचानक कमी ऐकू आल्यास वाट पाहू नका
एका किंवा दोन्ही कानांनी अचानक कमी ऐकू येणे ही वैद्यकीय तातडीची बाब आहे. कान भरल्यासारखा वाटणे, चक्कर किंवा कर्णनाद सोबत असू शकतो. “मळ साचला असेल” म्हणून थांबू नका; ताबडतोब डॉक्टर किंवा कान-नाक-घसा तज्ज्ञांकडे जा. वेळेवर तपासणी व उपचार महत्त्वाचे असतात. [३]
उद्याच्या दिवसासाठी छोटा प्रयोग
सकाळी प्रवास सुरू करण्यापूर्वी आवाजाची पातळी पाहा. कार्यालयीन बैठक संपली की हेडफोन बाजूला ठेवा. दुपारच्या जेवणात मोबाईलऐवजी कुटुंबीयांशी किंवा सहकाऱ्यांशी बोला. संध्याकाळी आपला एकूण वापर नोंदवा. कोणत्या वेळी गरज नसतानाही ऐकत राहिलो, ते लक्षात घ्या. लगेच परिपूर्ण वेळापत्रक जमले नाही तरी हरकत नाही; पुढच्या दिवशी एक अनावश्यक ऐकण्याचे सत्र कमी करून पाहा.
हा लेख सामान्य आरोग्य-माहितीसाठी आहे; वैयक्तिक निदान किंवा उपचारांचा पर्याय नाही.
आजच एक छोटी सुरुवात करा: पुढचे गाणे लावण्यापूर्वी आवाज तपासा, वापराची वेळ नोंदवा आणि मध्ये शांततेचा विराम ठेवा. आनंदाने ऐकणे आणि कानांची काळजी घेणे एकत्र शक्य आहे. आपल्या दिनक्रमात कोणता बदल सर्वात सोपा वाटतो, ते प्रतिक्रियेत नक्की सांगा.
या आणि अशा वैविध्यपूर्ण लेखांचे अपडेट्स मिळविण्यासाठी आमचे फेसबुक पेज मनाचेTalks ला नक्की लाईक करा. आणि लेखांचे अपडेट्स व्हाट्स ऍप वर मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करा / Instagram वर मनाचेTalks ला फॉलो करण्यासाठी येथे क्लिक करा / टेलिग्रामवर संवाद साधण्यासाठी येथे क्लिक करा
सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.
माहिती उपयुक्त वाटल्यास वरती उजव्या कोपऱ्यात दिलेले बटन दाबून हा लेख व्हॉट्सऍप वर आपल्या मित्र मैत्रीणींना पाठवा.