थंडी सुरू झाली की सकाळी अंथरुणातून उठताना गुडघे, कंबर आणि बोटांचे सांधे जणू जखडल्यासारखे वाटतात. तुम्हालाही असा अनुभव येतो का? मग हिवाळ्यात सांधेदुखी उपाय शोधणे हे तुमच्यासाठी अगदी गरजेचे आहे. थोडी काळजी, योग्य आहार आणि नियमित हालचाल यांनी हा त्रास बराच कमी करता येतो. या लेखात थंडीत सांधे का दुखतात आणि घरच्या घरी कोणते सोपे उपाय करता येतील, ते पाहूया.
थंडीत सांधे का दुखतात?
हिवाळ्यात तापमान कमी झाल्यावर शरीर उष्णता टिकवण्यासाठी रक्तवाहिन्या आकुंचित करते. त्यामुळे सांध्यांपर्यंत पोहोचणारा रक्तप्रवाह कमी होतो आणि स्नायू आखडतात. याची मुख्य कारणे अशी:
- रक्तप्रवाह कमी होणे – थंडीत हात-पाय आणि सांध्यांना कमी रक्त मिळते.
- हालचाल कमी होणे – थंडीमुळे आळस येतो आणि व्यायाम थांबतो, त्यामुळे सांधे अधिक कडक होतात.
- सूर्यप्रकाश कमी मिळणे – ‘ड’ जीवनसत्त्वाची कमतरता हाडे आणि सांध्यांना कमकुवत करू शकते.
- वातावरणातील बदल – हवेच्या दाबातील बदलामुळे सांध्यांभोवतीच्या ऊतींना सूज येऊ शकते.
- पाणी कमी पिणे – तहान कमी लागल्याने शरीरात पाण्याची कमतरता होते.
हिवाळ्यात सांधेदुखी कमी करण्याचे ७ सोपे उपाय
१. कोमट तेलाने मालिश करा
तीळ तेल, मोहरीचे तेल किंवा खोबरेल तेल कोमट करून दुखऱ्या सांध्यांवर हलक्या हाताने १०–१५ मिनिटे मालिश करा. यामुळे रक्तप्रवाह वाढतो आणि स्नायू मोकळे होतात. तेलात लसणाच्या दोन-तीन पाकळ्या घालून गरम केल्यास आराम अधिक मिळतो.
२. शेक घ्या
गरम पाण्याची पिशवी किंवा सुती कापडात गुंडाळलेला गरम शेक १० ते १५ मिनिटे सांध्यावर ठेवा. त्वचा भाजणार नाही याची काळजी घ्या. आंघोळीसाठी कोमट पाणी वापरणेही फायद्याचे ठरते.
३. रोज हलका व्यायाम करा
थंडी आहे म्हणून हालचाल थांबवू नका. सकाळी उन्हात १५–२० मिनिटे चालणे, गुडघे आणि मनगट गोलाकार फिरवणे, हलके स्ट्रेचिंग आणि प्राणायाम यांमुळे सांधे लवचिक राहतात. अधिक माहितीसाठी सांधेदुखीवर घरगुती उपाय आणि व्यायाम प्रकार हा लेख नक्की वाचा.
४. आहारात हळद, आले आणि लसूण वाढवा
हळदीतील कर्क्युमिन आणि आल्यातील घटक शरीरातील दाह कमी करण्यास मदत करतात. रात्री झोपण्यापूर्वी एक कप कोमट हळदीचे दूध घ्या. आल्याचा चहा किंवा काढा दिवसातून एकदा घेतल्यास फायदा होतो.
५. ‘ड’ जीवनसत्त्व आणि कॅल्शियम मिळवा
सकाळी कोवळ्या उन्हात किमान २०–३० मिनिटे बसा. दूध, दही, नाचणी, तीळ आणि हिरव्या पालेभाज्या आहारात ठेवा. गरज वाटल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने ‘ड’ जीवनसत्त्वाची तपासणी करून घ्या.
६. युरिक ऍसिड आणि वजन नियंत्रणात ठेवा
वाढलेले वजन गुडघ्यांवर अतिरिक्त ताण टाकते, तर युरिक ऍसिड वाढल्यास सांधे आणखी दुखतात. तळलेले आणि जड पदार्थ कमी खा. याबद्दल सविस्तर जाणून घेण्यासाठी युरिक ऍसिड वाढून सांधेदुखी होऊ नये म्हणून घरगुती उपाय वाचा.
७. उबदार कपडे आणि भरपूर पाणी
गुडघे, कंबर आणि हातपाय उबदार कपड्यांनी झाकून ठेवा. सकाळी थंड फरशीवर अनवाणी चालू नका. तहान कमी लागली तरी दिवसभरात ८–१० ग्लास कोमट पाणी प्या, म्हणजे सांध्यांमधील वंगण टिकून राहते.
थंडीत सांध्यांसाठी काय खावे आणि काय टाळावे?
आहाराचा सांध्यांच्या आरोग्याशी थेट संबंध असतो. थंडीत गरम, ताजे आणि पौष्टिक अन्न घेणे फायद्याचे ठरते.
- खावे: तीळ-गुळाचे लाडू, मेथी दाणे (रात्री भिजवून सकाळी), अक्रोड, डिंक, नाचणीची भाकरी, गाजर, पालक आणि आवळा.
- टाळावे: फ्रिजमधील थंड पदार्थ, आइस्क्रीम, जास्त मीठ, तळलेले पदार्थ, साखर आणि प्रक्रिया केलेले अन्न.
सकाळी उपाशीपोटी भिजवलेले मेथी दाणे चावून खाणे अनेक घरांमध्ये पारंपरिक उपाय म्हणून वापरले जाते. मात्र मधुमेह किंवा इतर औषधे सुरू असतील तर आधी डॉक्टरांना विचारा.
सांध्यांसाठी सोपी योगासने
रोज १५ मिनिटे केलेली काही सोपी आसने सांध्यांची लवचिकता वाढवतात. तुम्ही पवनमुक्तासन, मार्जारासन, ताडासन आणि वज्रासन (शक्य असल्यास) करू शकता. प्रत्येक आसन हळूहळू आणि श्वासाशी जोडून करा. वेदना वाढत असतील तर आसन थांबवा. ज्येष्ठांनी सुरुवातीला प्रशिक्षकाच्या किंवा डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनाखाली करावे.
सांधेदुखी टाळण्यासाठी दैनंदिन सवयी
उपायांबरोबरच काही सवयी लावल्या तर हा त्रास पुन्हा पुन्हा होणार नाही:
- एकाच जागी तासनतास बसू नका; दर ४५ मिनिटांनी उठून थोडे चाला.
- झोपण्याची आणि उठण्याची वेळ ठरलेली ठेवा; पुरेशी झोप घ्या.
- योग्य बैठक आणि उशी वापरा, जेणेकरून मान व कंबरेवर ताण येणार नाही.
- सांध्यांच्या आरोग्यासाठी लवकर सुरुवात करा. संधिवात होऊ नये म्हणून ११ सोप्या सवयी जरूर पाहा.
कधी डॉक्टरांकडे जावे?
घरगुती उपायांनी दोन-तीन आठवड्यांत आराम न मिळाल्यास, सांध्यावर लालसर सूज किंवा ताप असल्यास, रात्री झोपेत वेदना वाढल्यास किंवा सकाळची जखडण एका तासापेक्षा जास्त टिकल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. संधिवात किंवा इतर आजारांचे लवकर निदान झाल्यास उपचार अधिक प्रभावी ठरतात. हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे; त्याला वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय समजू नका.
शेवटी एवढेच…
थंडी हा ऋतू आनंद देणारा आहे; तो सांधेदुखीमुळे त्रासदायक ठरू नये. कोमट तेलाची मालिश, शेक, रोजचा हलका व्यायाम आणि योग्य आहार या चार गोष्टी नियमित केल्या, तर हिवाळ्यात सांधेदुखी उपाय म्हणून तुम्हाला नक्कीच चांगला फायदा दिसेल. तुम्ही थंडीत कोणता उपाय करता? तुमचा अनुभव खाली कमेंटमध्ये जरूर लिहा आणि हा लेख घरातील ज्येष्ठांपर्यंत पोहोचवा.
या आणि अशा वैविध्यपूर्ण लेखांचे अपडेट्स मिळविण्यासाठी आमचे फेसबुक पेज मनाचेTalks ला नक्की लाईक करा. आणि लेखांचे अपडेट्स व्हाट्स ऍप वर मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करा / Instagram वर मनाचेTalks ला फॉलो करण्यासाठी येथे क्लिक करा / टेलिग्रामवर संवाद साधण्यासाठी येथे क्लिक करा
सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.
माहिती उपयुक्त वाटल्यास वरती उजव्या कोपऱ्यात दिलेले बटन दाबून हा लेख व्हॉट्सऍप वर आपल्या मित्र मैत्रीणींना पाठवा.